Theo Bộ Tư pháp, trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng và tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với các cam kết bảo hộ đầu tư cao, nguy cơ phát sinh tranh chấp đầu tư quốc tế là điều khó tránh khỏi.
Số liệu thống kê cho thấy tính từ năm 2003 đến nay, Việt Nam đã phải đối mặt với hơn 30 vụ việc nhà đầu tư nước ngoài khởi kiện hoặc đe dọa khởi kiện. Đáng lo ngại là các tranh chấp phát sinh mới ngày càng có giá trị đòi bồi thường lớn, tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế và uy tín môi trường đầu tư nếu không được xử lý hiệu quả.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay được Bộ Tư pháp chỉ ra tại Tờ trình dự thảo Nghị quyết là vấn đề nguồn nhân lực. Đội ngũ cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế đang đối mặt với tình trạng "chảy máu chất xám" nghiêm trọng. Công việc này đòi hỏi trình độ chuyên môn sâu nhưng hiện tại chưa có các quy định cụ thể về nhân lực, dẫn đến việc khó thu hút và giữ chân các chuyên gia giỏi.
Để giải quyết tình trạng này, Bộ Tư pháp đề xuất nhân sự làm việc tại Trung tâm phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế - một đơn vị sự nghiệp dự kiến được thành lập thuộc Cục Pháp luật quốc tế và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, Bộ Tư pháp sẽ được hưởng phụ cấp tăng thêm bằng 300% mức lương hiện hưởng và phụ cấp.
Đối với cán bộ làm công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế tại các Bộ, ngành, địa phương, những nhân sự này được hưởng cơ chế tiền lương và chế độ đãi ngộ đặc thù quy định tại Nghị quyết số 197/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.
Nhân sự tham gia công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được hưởng chế độ thù lao, bồi dưỡng, hỗ trợ đào tạo, nâng cao năng lực và các chế độ ưu tiên khác theo quy định của Chính phủ; được bảo đảm điều kiện làm việc, tiếp cận thông tin theo yêu cầu của công việc.
Không chỉ dừng lại ở vấn đề thu nhập, Bộ Tư pháp còn đề xuất một số quy định để bảo vệ cán bộ làm công tác giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Cụ thể, dự thảo Nghị quyết quy định rõ, nhân sự tham gia giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế được bảo đảm trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm công vụ khi thực thi nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, được xem xét loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm theo quy định của Đảng và pháp luật; trường hợp hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được xem xét khen thưởng hoặc ưu tiên trong đánh giá, xếp loại và quy hoạch, bổ nhiệm.
Quy định này được kỳ vọng sẽ giúp đội ngũ nhân sự dám nghĩ, dám làm và chủ động hơn trong cuộc chiến pháp lý bảo vệ lợi ích quốc gia.
Về mặt tổ chức, dự thảo Nghị quyết đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo liên ngành do Thủ tướng Chính phủ quyết định đối với các tranh chấp có giá trị đặc biệt lớn hoặc liên quan đến nhiều cơ quan nhà nước. Ban Chỉ đạo này có quyền chỉ định cơ quan chủ trì, phê duyệt chiến lược giải quyết tranh chấp và phương án hòa giải.
Một điểm mới quan trọng khác trong tư duy quản lý là việc chuyển trọng tâm từ giải quyết tranh chấp sang phòng ngừa và hòa giải. Dự thảo Nghị quyết cũng quy định hòa giải như một cơ chế ưu tiên, việc chủ động thương lượng để chấm dứt khiếu nại ngay từ giai đoạn đầu sẽ giúp Nhà nước tiết kiệm đáng kể chi phí tố tụng và giảm thiểu rủi ro phải bồi thường những khoản tiền khổng lồ.
Khi được thông qua, Nghị quyết này sẽ thay thế khuôn khổ pháp lý hiện hành vốn còn nhiều bất cập, tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, đồng bộ và hiệu quả hơn để Chính phủ chủ động ứng phó với các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên hội nhập.
