Hội thảo diễn ra dưới sự đồng chủ trì của Luật sư Đào Ngọc Chuyền, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hà Nội; Luật sư Nguyễn Văn Hà, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Luật sư Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hà Nội; và Luật sư Lê Đăng Tùng, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP. Hà Nội. Sự kiện thu hút đông đảo các luật sư thành viên, các chuyên gia pháp lý và đại diện các tổ chức hành nghề trên địa bàn Thủ đô tham dự, đóng góp ý kiến.
Phát biểu khai mạc, Luật sư Đào Ngọc Chuyền nhấn mạnh, sau gần 20 năm thi hành, Luật Luật sư hiện hành đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử. Tuy nhiên, trước sự phát triển bùng nổ của thị trường dịch vụ pháp lý và yêu cầu cải cách tư pháp trong tình hình mới, việc sửa đổi toàn diện Luật Luật sư là đòi hỏi tất yếu. Đoàn Luật sư TP. Hà Nội cơ bản nhất trí với định hướng "mở" không gian hành nghề và "siết" chất lượng đầu vào mà cơ quan soạn thảo (Bộ Tư pháp) đưa ra. Tuy nhiên, nhiều quy định cụ thể cần được điều chỉnh để không làm thui chột nguyên tắc tự quản nghề nghiệp – "linh hồn" của nghề luật sư trên toàn thế giới.
Luật sư Đào Ngọc Chuyền phát biểu khai mạc.
Bài toán đào tạo và thi cử: Trao quyền tự quản cốt lõi cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam
Nhóm chính sách thứ nhất về xây dựng đội ngũ luật sư nhận được sự quan tâm và tranh luận sôi nổi nhất. Các đại biểu nhất trí cao với đề xuất bãi bỏ hoàn toàn việc miễn đào tạo nghề luật sư đối với các chức danh tư pháp khác (thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên...), buộc tất cả phải trải qua khóa đào tạo 06 tháng hoặc 12 tháng. Đây được xem là bước tiến tạo ra sự công bằng và chuẩn hóa đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp.
Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất nằm ở câu hỏi: Ai sẽ là người đào tạo và tổ chức thi?
Hội thảo đã đưa ra phản biện mạnh mẽ đối với định hướng gom quyền đào tạo về cơ sở của Nhà nước và tước quyền tổ chức thi của Liên đoàn Luật sư Việt Nam mà Luật Luật sư hiện hành đang quy đinh. Luật sư Nguyễn Văn Hà phân tích sâu sắc: "Quyền tự đào tạo, tự tuyển chọn thế hệ kế cận là bản chất cốt lõi của chế độ tự quản nghề nghiệp luật sư. Việc giao quyền cho Liên đoàn Luật sư Việt Nam thành lập cơ sở đào tạo nghề luật sư sẽ giúp tận dụng tối đa chất xám của đội ngũ luật sư kỳ cựu trực tiếp đứng lớp truyền nghề". Các ý kiến cũng cho rằng, việc cho phép tồn tại song song cơ sở đào tạo của Nhà nước và của Liên đoàn Luật sư Việt Nam sẽ tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và phù hợp với chủ trương xã hội hóa giáo dục.
Liên quan đến Kỳ thi quốc gia về luật sư, Đoàn Luật sư Hà Nội kiến nghị cần quy định Liên đoàn Luật sư Việt Nam phải là cơ quan chủ trì tổ chức kỳ thi này. Bộ Tư pháp là cơ quan ban hành thể chế, chính sách, giám sát và các cơ sở đào tạo chỉ tham gia với vai trò phối hợp. Đặc biệt, một số ý kiến tại Hội thảo tỏ ra quan ngại và kiến nghị không đưa đại diện cơ quan tiến hành tố tụng vào Hội đồng thi luật sư. Trong tố tụng, luật sư có vị trí độc lập, đối tụng bình đẳng với cơ quan tiến hành tố tụng. Việc để cơ quan tố tụng tham gia chấm thi, quyết định người nào đủ tiêu chuẩn làm luật sư là một sự "trái khoáy", làm xói mòn tính độc lập tự nhiên của nghề luật. Trong khi đó, như chúng ta đã biết Liên đoàn Luật sư Việt Nam đã tổ chức hơn 20 kỳ thi luật sư và kết quả được các cơ quan đánh giá là rất thành công, không để xảy ra sai sót.
Luật sư Lê Xuân Hào phát biểu ý kiến.
Bên cạnh đó, Hội thảo cũng thẳng thắn bác bỏ đề xuất cho phép viên chức giảng dạy pháp luật được hành nghề luật sư. Nghề luật đòi hỏi sự linh hoạt tối đa về quỹ thời gian để tham gia phiên tòa hay làm việc với cơ quan điều tra. Một viên chức bị ràng buộc bởi giờ giấc hành chính nhà nước không thể toàn tâm toàn ý bảo vệ thân chủ. Việc "chân trong chân ngoài" không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng với luật sư hành nghề tự do, tiềm ẩn xung đột lợi ích. Nếu muốn làm luật sư, giảng viên phải đáp ứng điều kiện không còn là viên chức.
Về chế định tập sự, bên cạnh việc siết chặt trách nhiệm của tổ chức hành nghề và luật sư hướng dẫn để tránh tình trạng "tập sự hình thức", các luật sư khẩn thiết yêu cầu luật hóa và mở rộng quyền tham gia tố tụng của luật sư tập sự. Thực tế hiện nay, quyền "được đi cùng" luật sư hướng dẫn ra tòa thường bị các cơ quan tiến hành tố tụng từ chối do vướng mắc với Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Tố tụng hành chính. Dự thảo cần có cơ chế tháo gỡ triệt để sự chồng chéo này.
Minh bạch hóa thị trường dịch vụ pháp lý
Bước sang nhóm chính sách thứ hai về phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, các ý kiến tại Hội thảo thể hiện sự đồng thuận rất cao. Luật sư Lê Đăng Tùng cùng các đại biểu đánh giá đây là nhóm chính sách mang tính đột phá, bảo vệ trực tiếp quyền lợi của người dân và uy tín của giới nghề.
Hội thảo ủng hộ mạnh mẽ việc luật hóa khái niệm "Dịch vụ pháp lý" là hoạt động kinh doanh có điều kiện và chỉ những người có Chứng chỉ hành nghề luật sư mới được phép cung cấp dịch vụ có thu thù lao. Việc phân định rạch ròi giữa "dịch vụ pháp lý" và "hỗ trợ pháp lý" sẽ là đòn bẩy pháp lý vững chắc để dẹp bỏ triệt để tình trạng các công ty tư vấn "ma", các cá nhân không có chuyên môn "núp bóng" cung cấp dịch vụ pháp lý, gây nhiễu loạn thị trường thời gian qua. Hội thảo đề nghị Ban soạn thảo cần bổ sung ngay các chế tài xử phạt hành chính thật nặng đối với hành vi mạo danh này.
Luật sư Nguyễn Xuân Thắng phát biểu ý kiến.
Đồng thời, giới luật sư Thủ đô đánh giá cao quy định cho phép luật sư, tổ chức hành nghề được ký hợp đồng vụ việc, tư vấn thường xuyên cho các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước. Đây là tư duy quản lý hiện đại, vừa mở ra cơ hội cho các tổ chức hành nghề, vừa giúp Nhà nước phòng ngừa rủi ro pháp lý, ngăn ngừa thất thoát trong các dự án đầu tư công hay tranh chấp quốc tế phức tạp.
Một điểm mới được Đoàn Luật sư Hà Nội chủ động đề xuất là việc trao quyền cho các tổ chức hành nghề luật sư tự tổ chức bồi dưỡng chuyên môn. Trên thực tế, nhiều hãng luật lớn có đủ năng lực và quy mô để đào tạo nội bộ chuyên sâu. Nếu Luật công nhận thời lượng đào tạo này vào số giờ bồi dưỡng bắt buộc hàng năm, sẽ vừa giảm tải cho Liên đoàn, vừa khuyến khích các tổ chức hành nghề nâng cao năng lực cho nhân sự của chính mình.
Quản lý nhà nước: Tránh sự can thiệp hành chính thái quá
Tại nhóm chính sách thứ ba về đổi mới quản lý nhà nước và nâng cao năng lực tự quản, Hội thảo đã mổ xẻ những rủi ro tiềm ẩn từ việc phân cấp quản lý thiếu hợp lý.
Điểm nóng nhất là quy định giao Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện việc kiểm tra hành chính về tổ chức và hoạt động của luật sư. Hội thảo kiến nghị bãi bỏ hoàn toàn quy định này. Nghề luật sư có tính chuyên môn sâu và yêu cầu bảo mật thông tin thân chủ tuyệt đối. Trong khi đó, cán bộ tư pháp cấp xã hiện nay đang gánh vác khối lượng công việc khổng lồ và thường không có chuyên môn về quản lý nghề luật. Việc giao thẩm quyền cho cấp xã không mang lại hiệu quả, mà ngược lại, dễ tạo ra nguy cơ nhũng nhiễu, sinh ra "giấy phép con", làm phiền hà và cản trở hoạt động kinh doanh hợp pháp của các tổ chức hành nghề. Quản lý nhà nước nên tập trung ở cấp vĩ mô (Bộ Tư pháp) và thanh tra, kiểm tra chuyên ngành ở cấp Sở Tư pháp, kết hợp với vai trò tự quản của Đoàn Luật sư.
Luật sư Hoàng Thị Nhàn phát biểu ý kiến.
Đối với tiêu chuẩn "có bản lĩnh chính trị vững vàng", các đại biểu hoàn toàn nhất trí với chủ trương của Đảng và Nhà nước về việc nâng cao ý thức chính trị của đội ngũ luật sư. Tuy nhiên, dưới góc độ kỹ thuật lập pháp, các đại biểu cảnh báo sự nguy hiểm của các quy định mang tính định tính. Hội thảo kiến nghị luật hoặc các nghị định hướng dẫn phải đưa ra một bộ tiêu chí định lượng, cụ thể hóa các hành vi bị coi là "lệch lạc tư tưởng chính trị". Nếu không rõ ràng, tiêu chuẩn này rất dễ bị lạm dụng, áp dụng tùy tiện đối với những luật sư thẳng thắn, làm ảnh hưởng đến quyền hành nghề hợp pháp của luật sư.
Cuối cùng, về trách nhiệm tuyên truyền, phổ biến pháp luật, các đại biểu cho rằng không nên chỉ dừng ở việc "hô hào" phong trào. Luật cần quy định rõ cơ chế hỗ trợ tài chính, cơ sở vật chất từ phía Nhà nước để luật sư thực hiện nhiệm vụ này, đặc biệt tại các vùng sâu, vùng xa, thay vì để các tổ chức hành nghề phải tự xuất quỹ hoạt động.
Khép lại Hội thảo, các đồng chủ trì khẳng định: Việc sửa đổi Luật Luật sư là cơ hội vàng để kiến tạo một bệ phóng mới cho nghề luật sư tại Việt Nam. Một đạo luật tốt không chỉ là công cụ để Nhà nước quản lý, mà trước hết phải là một hành lang pháp lý an toàn, đủ rộng mở để người hành nghề tự do cống hiến, bảo vệ công lý và quyền con người.
Những ý kiến đóng góp tâm huyết, phản biện sắc sảo và mang đậm hơi thở thực tiễn của Đoàn Luật sư TP. Hà Nội sẽ được tổng hợp thành văn bản chính thức, gửi tới Bộ Tư pháp và Ban soạn thảo. Giới luật sư Thủ đô kỳ vọng, cơ quan lập pháp sẽ lắng nghe, tiếp thu một cách cầu thị để Luật Luật sư (sửa đổi) thực sự đi vào cuộc sống, phát huy trọn vẹn nguyên tắc tự quản nghề nghiệp và đưa vị thế của luật sư Việt Nam vươn tầm quốc tế.
PV
