Việc bảo đảm sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân vào hoạt động lập pháp và quản lý Nhà nước thông qua thiết chế đại biểu dân cử vừa là biểu hiện của Nhà nước dân chủ, vừa là cách thức huy động nguồn lực tri thức của xã hội trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp, với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước do nhân dân bầu ra, giữ vai trò trung tâm trong việc thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Internet.
Trong bối cảnh đó, việc các luật sư tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp không chỉ là biểu hiện của quyền công dân theo quy định của pháp luật, mà còn phản ánh vai trò, sứ mệnh của đội ngũ luật sư trong đời sống chính trị - pháp luật của đất nước. Với nền tảng tri thức pháp luật chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn phong phú và sự gắn bó trực tiếp với đời sống pháp lý của xã hội, luật sư có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện hiệu quả vai trò đại diện cho nhân dân, đồng thời đóng góp thiết thực vào quá trình lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Thực tiễn hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân trong nhiều nhiệm kỳ cho thấy sự tham gia của các luật sư trong các cơ quan dân cử đã mang lại những đóng góp đáng kể trong việc nâng cao chất lượng thảo luận, hoàn thiện chính sách và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản quy phạm pháp luật. Điều này càng khẳng định vai trò quan trọng của luật sư không chỉ trong hoạt động tư pháp mà còn trong lĩnh vực lập pháp và và tiếp tục được kế thừa, phát huy tại cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031.
Cơ sở chính trị – pháp lý của việc luật sư tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp
Quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội của công dân là một trong những quyền chính trị cơ bản được ghi nhận trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Theo Điều 27 Hiến pháp năm 2013, công dân đủ 18 tuổi trở lên có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào Quốc hội và Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật. Quy định này thể hiện rõ nguyên tắc dân chủ đại diện, theo đó mọi công dân, không phân biệt nghề nghiệp, thành phần xã hội, đều có quyền tham gia vào các thiết chế quyền lực nhà nước.
Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân năm 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2025 tiếp tục cụ thể hóa các nguyên tắc hiến định này, khẳng định quyền ứng cử của công dân và bảo đảm việc lựa chọn đại biểu thông qua bầu cử phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín.
Đối với nghề luật sư, bên cạnh việc “bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức, cơ quan; bảo vệ sự độc lập của tư pháp; góp phần bảo vệ công lý, công bằng, phát triển kinh tế - xã hội” thì “xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa” cũng là một sứ mệnh cao cả của luật sư. Sứ mệnh này được thể hiện rõ nét ở việc các luật sư ứng cử và trở thành đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, tham gia tích cực vào các hoạt động lập pháp, giám sát và phản biện xã hội.
Chất lượng từ các đại biểu là luật sư
Một trong những đặc điểm nổi bật của nghề luật sư là sự gắn bó mật thiết với các quan hệ pháp luật trong đời sống xã hội. Trong quá trình hành nghề, luật sư thường xuyên tiếp xúc với các tranh chấp dân sự, kinh doanh - thương mại, lao động, hành chính, cũng như tham gia bào chữa trong các vụ án hình sự. Thông qua các hoạt động này, luật sư có điều kiện quan sát trực tiếp cách thức pháp luật được áp dụng trong thực tiễn, nhận diện những bất cập của hệ thống pháp luật và thấu hiểu những khó khăn, vướng mắc mà người dân và doanh nghiệp gặp phải.
Chính vì vậy, luật sư có thể được xem là cầu nối giữa pháp luật và đời sống xã hội. Nếu các nhà lập pháp chủ yếu tiếp cận pháp luật từ góc độ xây dựng chính sách và quản lý thì luật sư tiếp cận pháp luật từ góc độ áp dụng pháp luật trong thực tiễn đời sống. Hai góc nhìn này, khi được kết hợp hài hòa trong hoạt động của cơ quan dân cử, sẽ góp phần nâng cao hiệu quả, chất lượng của hoạt động lập pháp.
Chúng ta đã được thấy những ý kiến chất lượng, những chất vấn xác đáng, những phản biện có tính chuyên môn cao tại nghị trường của các đại biểu Quốc hội là luật sư ở những khóa trước đây, như: Luật sư Nguyễn Văn Chiến (Khóa XIV), Luật sư Đỗ Ngọc Thịnh (Khóa XIV, XV); Luật sư Trương Trọng Nghĩa (Khóa XIII, XIV và XV). Ở đó, các luật sư đã chỉ ra những bất cập, hạn chế, thiếu sót của các văn bản quy phạm pháp luật, những khó khăn, vướng mắc của cử tri và kiến nghị các giải pháp nhằm đáp ứng những mong muốn, yêu cầu chính đáng của người dân.
Chắc chắn rằng, với kiến thức pháp luật chuyên sâu cùng kinh nghiệm thực tiễn phong phú, khi trở thành đại biểu của dân, các luật sư sẽ đóng góp được nhiều giá trị vào quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật cũng như thực hiện chức năng giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước.
Tiếp nối truyền thống đại biểu của nhân dân
Tại Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031, có nhiều luật sư tiếp nối thế hệ tiền bối để tham gia ứng cử làm đại biểu của nhân dân, như: Luật sư Nguyễn Hải Nam, Luật sư Hà Hải, Luật sư Trần Tuấn Lợi, Luật sư Nguyễn Thị Hường, Luật sư Trần Văn An, Luật sư Trần Thanh Tùng, Luật sư Trần Văn Hoàng... Trong đó, Luật sư Nguyễn Hải Nam và Luật sư Hà Hải ứng cử vào Quốc hội – Cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất. Đây là tín hiệu rất đáng mừng không chỉ trong giới luật sư mà phần nào đó là đối với cử tri cả nước. Bởi lẽ, các luật sư tham gia ứng cử đều là những luật sư kỳ cựu, có chuyên môn cao, uy tín lớn, đã và đang giữ các chức vụ quản lý trong hoạt động nghề nghiệp. Chương trình hành động của các luật sư đều hướng đến hoàn thiện pháp luật, nâng cao khả năng giám sát của cơ quan quyền lực nhà nước và bảo vệ quyền con người, quyền công dân, qua đó mang tiếng nói của cử tri đến với nghị trường.
Cử tri được hưởng lợi
Trong mô hình Nhà nước pháp quyền, giá trị cốt lõi của chế độ đại diện không chỉ nằm ở việc lựa chọn người đại diện, mà còn ở khả năng của những đại biểu đó trong việc truyền tải tiếng nói, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của cử tri vào quá trình xây dựng và áp dụng chính sách, pháp luật. Từ góc độ này, việc luật sư tham gia cơ quan dân cử mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cử tri cũng như cho toàn bộ đời sống của xã hội.
Trước hết, luật sư với đặc thù nghề nghiệp của mình có sự gắn bó trực tiếp và thường xuyên với đời sống pháp lý của người dân. Trong quá trình hành nghề, luật sư không chỉ tham gia giải quyết tranh chấp mà còn tư vấn pháp luật, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Chính từ thực tiễn đó, luật sư có điều kiện tiếp cận sâu sắc với những khó khăn, vướng mắc mà người dân gặp phải khi tiếp cận và áp dụng pháp luật. Những vấn đề như thủ tục hành chính phức tạp, sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật hay những khoảng trống pháp lý thường được luật sư nhận diện rất sớm thông qua hoạt động nghề nghiệp của mình.
Khi trở thành đại biểu Quốc hội hoặc đại biểu Hội đồng nhân dân, những trải nghiệm thực tiễn này giúp luật sư có thể phản ánh trung thực và cụ thể hơn các vấn đề của cử tri trong hoạt động nghị trường. Không chỉ dừng lại ở việc truyền tải ý kiến của cử tri, luật sư còn có khả năng phân tích, đánh giá các vấn đề đó dưới góc độ pháp lý và đưa ra những kiến nghị chính sách phù hợp. Nhờ vậy, tiếng nói của cử tri không chỉ được phản ánh mà còn được chuyển hóa thành những đề xuất lập pháp hoặc kiến nghị chính sách có cơ sở khoa học và thực tiễn.
Bên cạnh đó, sự tham gia của luật sư trong các cơ quan dân cử còn góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động giám sát. Một trong những chức năng quan trọng của Quốc hội và Hội đồng nhân dân là giám sát việc tuân thủ Hiến pháp và pháp luật của các cơ quan nhà nước, tổ chức và cá nhân có liên quan. Trong quá trình thực hiện chức năng này, các đại biểu là luật sư có lợi thế đặc biệt trong việc phân tích các vấn đề pháp lý, nhận diện các dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc những bất cập trong việc tổ chức thực hiện chính sách. Thông qua các hoạt động chất vấn, thảo luận và kiến nghị tại nghị trường, luật sư có thể góp phần thúc đẩy việc thực thi pháp luật một cách công bằng và hiệu quả hơn. Điều này không chỉ góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan nhà nước mà còn bảo đảm rằng quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo vệ một cách tốt hơn trong thực tiễn quản lý nhà nước.
Một lợi ích quan trọng khác đối với cử tri là việc tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật của xã hội. Khi luật sư trở thành đại biểu của dân, họ không chỉ thực hiện vai trò đại diện mà còn có thể trở thành những “cầu nối pháp lý” giữa cơ quan nhà nước và người dân. Thông qua hoạt động tiếp xúc cử tri, tuyên truyền pháp luật và giải đáp các thắc mắc pháp lý của người dân, các đại biểu là luật sư có thể góp phần nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng. Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền, việc nâng cao hiểu biết pháp luật của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Một xã hội thượng tôn pháp luật không chỉ cần một hệ thống pháp luật hoàn thiện, dự đoán được mà còn cần người dân trong xã hội đó có ý thức pháp luật và có khả năng sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Sự hiện diện của luật sư trong các cơ quan dân cử vì vậy có thể góp phần thúc đẩy quá trình phổ biến, giáo dục pháp luật một cách hiệu quả và thiết thực hơn.
Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, việc luật sư tham gia cơ quan dân cử không chỉ mang lại lợi ích cho hoạt động lập pháp hay quản lý nhà nước mà còn mang lại những giá trị trực tiếp cho cử tri – những người đã trao quyền đại diện cho họ. Đây chính là một trong những biểu hiện sinh động của nguyên tắc “Nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân” trong thực tiễn đời sống chính trị – pháp lý ở Việt Nam.
Lời kết
Trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử luôn là một yêu cầu mang tính chiến lược. Chất lượng đó không chỉ phụ thuộc vào cơ chế tổ chức và vận hành của các thiết chế đại diện mà còn phụ thuộc vào năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của đội ngũ đại biểu.
Sự tham gia của các luật sư trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp vì vậy mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với nền tảng tri thức pháp lý chuyên sâu, kinh nghiệm thực tiễn phong phú và sự gắn bó mật thiết với đời sống pháp lý của xã hội, luật sư có nhiều điều kiện thuận lợi để thực hiện hiệu quả vai trò đại diện cho nhân dân, đồng thời đóng góp tích cực vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Thực tiễn hoạt động nghị trường trong nhiều nhiệm kỳ đã chứng minh rằng các đại biểu là luật sư có thể mang đến những góc nhìn pháp lý sắc sảo, những phản biện chính sách có chiều sâu và những kiến nghị mang tính thực tiễn cao. Điều này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng lập pháp mà còn thúc đẩy việc bảo vệ quyền con người, quyền công dân và tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình trong hoạt động của các cơ quan nhà nước.
Trong bối cảnh cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 đang diễn ra, việc nhiều luật sư tích cực tham gia ứng cử đại biểu của dân là một tín hiệu tích cực, thể hiện tinh thần trách nhiệm của đội ngũ luật sư đối với xã hội và đối với sự phát triển của Nhà nước pháp quyền Việt Nam.
Khi luật sư bước vào nghị trường với tư cách là đại biểu của nhân dân, tiếng nói của pháp luật, của công lý và của quyền con người sẽ được thể hiện mạnh mẽ hơn trong quá trình hoạch định chính sách và xây dựng pháp luật. Điều đó không chỉ góp phần nâng cao chất lượng của hệ thống pháp luật mà còn củng cố niềm tin của nhân dân đối với các thiết chế dân chủ của Nhà nước.
Có thể khẳng định rằng, việc luật sư tham gia ứng cử và trở thành đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp không chỉ là sự thực hiện quyền công dân mà còn là sự tiếp nối sứ mệnh nghề nghiệp của luật sư trong việc phụng sự công lý, bảo vệ pháp luật và phục vụ lợi ích của nhân dân. Trong hành trình xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, sự hiện diện của luật sư trong các cơ quan quyền lực nhà nước chính là một trong những yếu tố quan trọng góp phần bảo đảm pháp luật luôn gắn bó chặt chẽ với đời sống và phục vụ tốt nhất cho lợi ích của nhân dân.
Luật sư TRẦN TIẾN LỰC
Công ty luật TNHH Lưu Danh
Đoàn Luật sư TP. Hồ Chí Minh.
