Trên thực tế trước khi Nghị quyết 72-NQ/TW ra đời, trong suốt nhiều thập kỷ qua Đảng, Chính phủ, các bộ ngành Trung ương và Địa phương luôn coi việc nâng cao công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân là một nhiệm vụ thường xuyên, liên tục.
Là một quốc gia còn thuộc tốp nghèo trên thế giới nhưng nhờ những chủ trương, chính sách phù hợp nên Việt Nam đã có một mạng lưới y tế đủ mạnh và luôn đáp ứng được nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe của nhân dân.
Tuy nhiên nhìn nhận một cách khách quan, trên thực tế chúng ta vẫn còn những điểm nghẽn từ cơ chế và thể chế khiến nhiều nguồn lực chưa thể tiếp cận và từ đó ít nhiều ảnh hưởng đến sự phát triển của mạng lưới y tế từ Trung ương đến Địa phương.
Là người sáng lập và điều hành một hệ thống y tế tư nhân nên trong phạm vi bài viết này tôi muốn đề cập đến những điểm nghẽn trong việc phát triển mạng lưới y tế tư nhân ở Việt Nam hiện nay và những tác động tích cực từ Nghị quyết 72-NQ/TW đến sự phát triển y tế tư nhân.
Luật sư Phạm Văn Học, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam, Chủ tịch HĐTV, Tổng giám đốc Hệ thống Y tế Hùng Vương.
Sau Cách mạng tháng 08/1945, cùng với sự ra đời của Nhà nước Việt Nam, ngành Y trên cơ sở kế thừa nền y học cổ truyền và các cơ sở y tế của Nhà nước Pháp thuộc, hệ thống y tế từ Trung ương đến Địa phương đã nhanh chóng hình thành, kiện toàn và phát triển, tuy nhiên phải đến năm 2003 với sự ra đời của Pháp lệnh hành nghề y tư nhân thì các cơ sở khám bệnh chữa bệnh dân lập mới chính thức được công nhận và hoạt động hợp pháp trên toàn lãnh thổ Việt Nam. Hơn 20 năm qua từ những phòng khám tư nhân ít ỏi được thành lập, đến nay trên cả nước đã có hang trăm bệnh viện đa khoa, chuyên khoa và hàng chục ngàn phòng khám đa khoa ra đời và hoạt động, hàng năm các cơ sở y tế tư nhân đã góp phần cùng hệ thống y tế công lập làm tốt sứ mệnh chăm sóc sức khỏe cho nhân dân.
Trong hơn 20 năm qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành rất nhiều chính sách nhằm tạo điều kiện để y tế tư nhân phát triển, và bên cạnh những thuận lợi thì y tế tư nhân vẫn còn những điểm nghẽn khiến sự phát triển chưa thực sự ấn tượng, Trong tiến trình cải cách thể chế và thúc đẩy kinh tế tư nhân, nhiều doanh nghiệp y tế vẫn “dám nghĩ" nhưng chưa "dám làm”. Nguyên nhân nằm ở các điểm nghẽn mang tính hệ thống của môi trường kinh doanh, các điểm nghẽn nằm ở nhiều khâu, nhiều lĩnh vực tiếp cận khác nhau, mà điểm dễ nhận biết nhất nằm ở ba yếu tố căn bản đó là:
Thứ nhất: Rủi do pháp lý, sự thiếu ổn định từ chính sách, có thể khẳng định rằng rủi ro pháp lý đang là nỗi ám ảnh, nỗi lo thường trực và lớn nhất đối với doanh nghiệp y tế tư nhân, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Y tế là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng con người, nên mọi sai sót đều có thể kéo theo hệ quả rất nghiêm trọng.
Trong khi đó, hệ thống pháp luật điều chỉnh hoạt động y tế vẫn còn thiếu tính ổn định và khả năng dự báo dài hạn. Nhiều quy định mới dừng ở mức nguyên tắc, khung pháp lý còn chồng chéo, cách hiểu và cách áp dụng giữa các ngành các cấp, các địa phương chưa thống nhất. Điều này khiến doanh nghiệp rơi vào trạng thái làm đúng quy trình này nhưng lại lo ngại có thể vi phạm một quy định khác. Đất đai, phòng cháy chữa cháy, cấp phép hoạt động là một ví dụ.
Hiện nay trên cả nước có khá nhiều bệnh viện tư nhân xây, lắp đặt thiết bị hoàn thiện nhiều năm mà không thể hoạt động được, nhà đầu tư phải chấp nhận “đăp chiếu“ hàng ngàn tỉ đồng mà không biết kêu ai, bệnh viện Bình An ở thành phố Pleku (cũ) là một ví dụ, doanh nghiệp được chính quyền cấp đất có "sổ đỏ", được cấp phép và xây dựng hợp pháp nhưng khi cấp phép để hoạt động bệnh viện thì thiếu nhiều thủ tục mà các thủ tục ấy đều thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn đã hạn chế về nguồn lực tài chính và nhân sự, thì chỉ một sai sót, xung đột pháp lý cũng có thể đánh đổi bằng sự tồn tại của cả doanh nghiệp. Vì vậy, lựa chọn an toàn thường được đặt lên hàng đầu, thay vì mạnh dạn đầu tư các mô hình mới hoặc mở rộng quy mô thì các doanh nghiệp tìm một lối dẽ khác an toàn hơn. Trong năm 2025, Đảng, Quốc hội đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn nêu trên. Ví dụ như Nghị quyết 68, tuy nhiên chỉ Nghị quyết thôi là chưa đủ, để Nghị quyết đi vào cuộc sống còn cần phải có các Nghị định.
Thứ hai: Gánh trách nhiệm xã hội, nhưng thiếu cơ chế nâng đỡ, bảo vệ. Trên thực tế doanh nghiệp y tế tư nhân không chỉ là chủ thể kinh doanh thuần túy mà còn chịu kỳ vọng rất lớn của xã hội về đạo đức nghề nghiệp, chất lượng chuyên môn và tính nhân văn. Để đáp ứng những yêu cầu này, doanh nghiệp buộc phải đầu tư lớn cho đội ngũ nhân lực chất lượng cao, trang thiết bị hiện đại, hệ thống quản lý rủi ro và tuân thủ pháp luật.
Tuy nhiên, trên thực tế, các chính sách ưu đãi, khuyến khích hoặc bảo vệ những doanh nghiệp làm đúng, làm tốt, làm khác biệt vẫn còn khá hạn chế. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chi phí tuân thủ và đầu tư ban đầu thường chiếm tỉ trọng rất lớn, trong khi khả năng tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế. Rất nhiều chính sách ưu đãi đầu tư như miễn tiền thuê đất, tiếp cận vốn vay ngân hàng lãi suất thấp hoặc ngân sách cấp bù lãi suất…tuy nhiên, để tiếp cận được những chính sách này hoàn toàn không đơn giản thậm chí có doanh nghiệp khi đầu tư thì được ưu đãi, miễn tiền thuê đất, miễn thuế nhưng sau đó khi thanh kiểm tra lại bị truy thu… Trong bối cảnh đó, làm tốt thì chi phí cao, làm mới thì rủi ro lớn, còn làm ở mức trung bình lại dễ tồn tại hơn. Điều này vô hình trung tạo ra tâm lý “không dám vượt ngưỡng an toàn”, khiến nhiều doanh nghiệp y tế tư nhân e ngại phát triển mặc dù nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân ngày càng gia tăng.
Thứ ba: Vốn, quản trị và sự tin cậy để phát triển Y tế là lĩnh vực có chu kỳ đầu tư dài hạn, thời gian hoàn vốn chậm và đòi hỏi tái đầu tư liên tục, một chiếc máy hàng chục tỉ chỉ sau vài năm sử dụng đã lạc hậu. Trên thực tế phần lớn doanh nghiệp y tế nhỏ và vừa gặp khó trong việc tiếp cận các nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý. Chính sách tín dụng hiện nay chưa thực sự được thiết kế trên cơ sở thấu hiểu đặc thù của ngành y, trong khi các công cụ tài chính chia sẻ rủi ro còn gần như không có, bên cạnh đó năng lực quản trị của khối y tế tư nhân còn rất yếu, chủ yếu dựa trên kinh nghiệm thực tiễn, cho đến nay chưa có bất cứ một trương trình đào tạo chính thống nào được thiết kế riêng cho quản trị ở khối y tư nhân.
Từ những điểm nghẽn nêu trên khiến dù đã hơn hai mươi năm kể từ khi được “khai sinh" hệ thống y tư nhân vẫn luôn trong trạng thái bấp bênh, các nhà đầu tư, quản trị luôn đối mặt với nhiều dủi do, thiếu sự yên tâm, chưa dám tin tưởng tuyệt đối vào sự ổn định và nhất quán của chính sách; chưa dám tin rằng người làm đúng sẽ được bảo vệ; chưa dám tin rằng đổi mới sáng tạo sẽ được nhìn nhận bằng tư duy mở. Khi niềm tin này chưa đủ mạnh, doanh nghiệp. Đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa khó có thể chuyển từ “dám nghĩ” sang “dám làm"...
Với tinh thần cải cách mạnh mẽ từ tuy duy đến hành động, với phương châm chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân là một nhiệm vụ cấp bách. Nghị quyết 72-NQ/TW đã có những định hướng mạnh mẽ, mạch lạc, giải quyết cơ bản những điểm nghẽn thể chế đã tồn tại trong suốt nhiều năm qua. Tuy nhiên để công tác chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân thật sự đạt được những kỳ vọng mà Đảng, Chính phủ đặt ra, Nghị quyết 72-NQ/TW rất cần được luật hóa bằng những văn bản cụ thể, khi đó hệ thống y tế nói chung và y tế tư nhân mới thật sự được cởi trói, nhà đầu tư mới thật sự chuyển từ dám nghĩ sang dám làm và muốn sức khỏe nhân dân được quan tâm chăm sóc và nâng cao thì trước hết "sức khỏe" của hệ thống y tế phải được "chăm sóc và nâng cao" trước. Nghị quyết 72-NQ/TW chính là chiếc chìa khóa vàng mở cùng lúc nhiều cánh cửa hướng tới ánh bình minh.
Luật sư PHẠM VĂN HỌC
Phó Chủ tịch Hiệp hội Bệnh viện tư nhân Việt Nam
Chủ tịch HĐTV, Tổng Giám đốc Hệ thống Y tế Hùng Vương
