Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ việc ban hành Nghị quyết về thí điểm thực hiện chế định luật sư công là yêu cầu khách quan, cấp thiết, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Cụ thể, chủ trương phát triển các hoạt động luật sư, tư vấn pháp luật, hoàn thiện các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài Tòa án đã được xác định trong các văn kiện Đại hội XIII, XIV của Đảng, cùng với Nghị quyết số 27-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW. Đặc biệt, Kết luận số 23-KL/TW ngày 7/4/2026 của Bộ Chính trị đã chính thức thông qua chủ trương thí điểm chế định luật sư công tại một số bộ, ngành, địa phương trong thời gian từ ngày 01/10/2026 đến ngày 30/9/2028 và yêu cầu khẩn trương thể chế hóa để triển khai thực hiện.
Chính phủ cho rằng yêu cầu hình thành đội ngũ luật sư công xuất phát từ nhiều bất cập nổi lên trong hoạt động của khu vực Nhà nước. Trong tố tụng hành chính, số lượng vụ án tăng nhanh, tính chất ngày càng phức tạp nhưng hiệu quả giải quyết còn hạn chế; nhiều cơ quan nhà nước gặp khó khăn trong tham gia tố tụng, chuẩn bị hồ sơ, làm giảm hiệu quả bảo vệ lợi ích của Nhà nước. Trong xử lý các dự án kinh tế - xã hội và giao dịch quốc tế, còn nhiều dự án tồn đọng, vướng mắc pháp lý, trong khi rủi ro pháp lý ở các hợp đồng, dự án quốc tế ngày càng gia tăng. Cùng với đó, các vụ kiện đầu tư, thương mại quốc tế ngày càng phổ biến, phức tạp; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là các vụ việc kéo dài, liên quan đất đai, cũng tạo áp lực lớn lên bộ máy hành chính và đặt ra nhu cầu hỗ trợ pháp lý chuyên nghiệp hơn cho các cơ quan nhà nước.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình Dự án Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Ảnh: Quốc hội.
Về mục đích và quan điểm xây dựng Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết xác định việc ban hành văn bản này nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thí điểm chế định luật sư công, qua đó từng bước hình thành đội ngũ luật sư chuyên nghiệp trong khu vực nhà nước, góp phần tăng cường bảo vệ lợi ích của Nhà nước, nâng cao chất lượng quản trị pháp lý và hiệu quả thực thi pháp luật, đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới. Việc xây dựng Nghị quyết được quán triệt theo các quan điểm: bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện và thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng; gắn với yêu cầu thực tiễn; đồng thời bảo đảm tính khả thi, hiệu quả, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và tổ chức bộ máy hiện nay.
Theo Tờ trình, dự thảo Nghị quyết gồm 12 điều, quy định toàn diện về việc thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Dự thảo xác định phạm vi điều chỉnh gồm nguyên tắc hoạt động, tiêu chuẩn, phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ, quy trình giải quyết công việc và chế độ, chính sách đối với luật sư công; phạm vi thí điểm tại 8 bộ và 10 địa phương. Luật sư công phải đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn của cán bộ, công chức và tiêu chuẩn hành nghề luật sư, có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn. Phạm vi công việc bao gồm tư vấn, đại diện và tham gia tố tụng trong các vụ việc trong nước và quốc tế; tư vấn pháp lý cho các dự án phát triển; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp; cùng các nhiệm vụ pháp lý khác trong khu vực nhà nước.
Dự thảo cũng quy định kết hợp giữa quyền, nghĩa vụ của luật sư và của cán bộ, công chức, đồng thời thiết kế một số cơ chế đặc thù, trong đó có việc miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp thực hiện đúng quy định, không vì tư lợi. Về quy trình sử dụng luật sư công, cơ quan nhà nước được chủ động sử dụng hoặc đề nghị điều động luật sư công; trong trường hợp cần thiết có thể thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài theo cơ chế linh hoạt. Về chế độ, chính sách, luật sư công được bảo đảm tiền lương, hỗ trợ và bồi dưỡng tương xứng nhằm thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Thời gian thí điểm được Chính phủ đề xuất từ ngày 01/10/2026 đến hết ngày 30/9/2028, kèm cơ chế xử lý chuyển tiếp đối với các vụ việc đang thực hiện.
Liên quan nguồn lực và điều kiện bảo đảm thi hành, Chính phủ cho biết nhân lực sẽ được huy động từ ba nguồn chính, gồm đội ngũ cán bộ pháp lý hiện có đủ điều kiện hành nghề luật sư; đội ngũ có thể bổ sung sau thời gian tập sự ngắn; và thu hút chuyên gia, luật sư từ khu vực ngoài nhà nước. Việc bố trí theo hình thức kiêm nhiệm, không làm tăng biên chế. Về tài chính, kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác để phục vụ đào tạo, vận hành và chi trả các chế độ, chính sách.
Thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Kết luận số 23-KL/TW ngày 07/4/2026 về Đề án “Nghiên cứu xây dựng chế định luật sư công trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay”. Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận định dự thảo Nghị quyết không có nội dung trái Hiến pháp, dù có một số nội dung khác với luật hiện hành hoặc chưa được luật hiện hành quy định; vì vậy, việc trình Quốc hội ban hành Nghị quyết thí điểm là phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ dự thảo Nghị quyết được đánh giá là đầy đủ tài liệu, bảo đảm chất lượng và đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.
Đối với các nội dung cụ thể, cơ quan thẩm tra tán thành với phạm vi điều chỉnh, phạm vi thí điểm tại 8 bộ, 10 địa phương như quy định tại dự thảo Nghị quyết, bảo đảm thực hiện đúng Kết luận của Bộ Chính trị. Về tiêu chuẩn luật sư công và phạm vi công việc của luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cho rằng các quy định đã bám sát Kết luận số 23-KL/TW, cơ bản có thể tán thành; đồng thời đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định tại dự thảo Nghị quyết hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể việc thực hiện nhiệm vụ của cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan theo vị trí việc làm và việc thực hiện nhiệm vụ của luật sư công, để vừa phát huy vai trò của luật sư công, vừa không ảnh hưởng đến chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị quản lý đội ngũ này.
Về thẩm quyền cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề luật sư cho luật sư công, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp tán thành việc giao Bộ trưởng Bộ Tư pháp thực hiện như dự thảo Nghị quyết nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong giai đoạn thí điểm. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị nghiên cứu phân cấp thẩm quyền này đối với người làm luật sư công ở địa phương cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh để phù hợp chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Đối với quy trình giải quyết công việc có tính chất pháp lý tại khu vực nhà nước, đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra tán thành việc cho phép cơ quan thí điểm được lựa chọn, ký hợp đồng dịch vụ pháp lý với tổ chức hành nghề luật sư trong một số trường hợp. Tuy vậy, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bỏ quy định về hình thức lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt vì không thuộc phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết. Một số ý kiến còn cho rằng nếu cần thiết, Chính phủ có thể ban hành văn bản riêng để quy định về vấn đề này.
Về chế độ, chính sách đối với luật sư công, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với quy định về chế độ hỗ trợ hằng tháng và chế độ bồi dưỡng theo vụ việc, song đề nghị chỉ áp dụng đối với luật sư công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan, không áp dụng với người làm việc tại doanh nghiệp nhà nước. Cũng có ý kiến cho rằng luật sư công thực hiện nhiệm vụ theo vụ, việc nên không cần hỗ trợ hằng tháng mà chỉ nên hưởng phụ cấp theo vụ, việc. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu, bổ sung chính sách để có thể thu hút, giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực này.
Về điều khoản thi hành, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với thời gian thí điểm như dự thảo Nghị quyết vì đã bám sát Kết luận của Bộ Chính trị. Tuy nhiên, cũng có ý kiến đề nghị kéo dài thời gian thực hiện thí điểm đến hết ngày 31/12/2028 hoặc cân nhắc thời gian 3 đến 5 năm để có thêm cơ sở đánh giá toàn diện hiệu quả, tính khả thi của chế định luật sư công trên thực tế.
Việc Quốc hội xem xét dự thảo Nghị quyết về thí điểm thực hiện chế định luật sư công cho thấy quyết tâm thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, đồng thời mở ra bước thử nghiệm chính sách quan trọng nhằm nâng cao năng lực bảo vệ lợi ích công, xử lý hiệu quả hơn các vấn đề pháp lý ngày càng phức tạp trong khu vực nhà nước. Quá trình thảo luận, hoàn thiện dự thảo Nghị quyết vì vậy không chỉ có ý nghĩa trước mắt đối với công tác quản trị pháp lý, mà còn là cơ sở thực tiễn quan trọng để xem xét xây dựng khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài cho chế định luật sư công trong thời gian tới.
