Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội của TP. Đà Nẵng, tình trạng thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật có nhiều diễn biến phức tạp, nhất là trong các lĩnh vực trật tự xã hội, ma túy, bạo lực học đường, tội phạm công nghệ cao…, gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng xấu đến tình hình an ninh, trật tự, để lại nhiều hậu quả đau lòng cho gia đình và xã hội.
Trên cơ sở khái quát về tình hình thanh, thiếu niên vi phạm pháp luật trên địa bàn TP. Đà Nẵng hiện nay, bài viết nhận diện một số nguyên nhân và đề xuất những giải pháp để kịp thời đẩy mạnh công tác phòng ngừa; ngăn chặn; xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đối với thanh thiếu niên trên địa bàn TP. Đà Nẵng trong thời gian tới.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Mở đầu
Thanh thiếu niên là thế hệ tương lai của đất nước, là những người sẽ gánh vác trọng trách xây dựng và phát triển xã hội. Tuy nhiên, khi đối mặt với nhiều áp lực từ học tập, gia đình và xã hội, một bộ phận thanh thiếu niên đã sa vào con đường vi phạm pháp luật. Bên cạnh những tấm gương thanh thiếu niên tiêu biểu, sống đẹp, sống có ích, chúng ta vẫn phải thẳng thắn nhìn nhận một thực trạng đáng lo ngại: tình hình thanh thiếu niên vi phạm pháp luật đang là vấn đề nhức nhối trên cả nước và tại thành phố Đà Nẵng. Các vụ việc thanh thiếu niên tụ tập gây mất trật tự an toàn giao thông, gây rối công cộng, hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác đang có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp, gây lo ngại trong dư luận và ảnh hưởng đến an ninh trật tự xã hội, sự phát triển bền vững của thành phố. Vì vậy, việc nhận diện, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đối với thanh thiếu niên không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan bảo vệ pháp luật, mà là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị và mọi tầng lớp Nhân dân.
1. Thực trạng tình hình vi phạm pháp luật của thanh, thiếu niên trên địa bàn TP. Đà Nẵng
TP. Đà Nẵng nằm ở trung bộ Việt Nam, thuộc vùng kinh tế trọng điểm miền Trung; phía Bắc giáp thành phố Huế, phía Nam giáp tỉnh Quảng Ngãi, phía Tây giáp biên giới Lào, phía Đông giáp biển Đông với đường bờ biển dài. Vị trí này mang tính chiến lược về kinh tế - xã hội và quốc phòng - an ninh, là cửa ngõ giao thông quan trọng kết nối Bắc - Nam và hành lang kinh tế Đông - Tây. Với tổng diện tích gần 12.000km2 và dân số trên 03 triệu người, TP. Đà Nẵng trở thành đô thị trực thuộc Trung ương lớn nhất cả nước về diện tích, có sân bay quốc tế và ba cảng biển.
Thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội, từ ngày 01/7/2025, TP. Đà Nẵng mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất 02 địa phương TP. Đà Nẵng (cũ) và tỉnh Quảng Nam. Bước vào giai đoạn phát triển mới, TP. Đà Nẵng sau sáp nhập đang đứng trước thời cơ và vận hội lớn với mục tiêu trở thành cực tăng trưởng mới của đất nước, trung tâm kinh tế - xã hội năng động, hiện đại của khu vực miền Trung – Tây Nguyên. Điều đó đặt ra những yêu cầu cao hơn đối với thanh niên thành phố: vừa tiếp tục kế thừa truyền thống cách mạng, kiên định theo mục tiêu, lý tưởng của Đảng, vừa tiên phong làm chủ khoa học, khát vọng khởi nghiệp, sáng tạo; xung kích trong các lĩnh vực phát triển bền vững, chuyển đổi số, văn hóa - du lịch và hội nhập quốc tế. Bên cạnh đó, thanh thiếu niên tại thành phố cũng đang đối diện với nhiều khó khăn, thách thức như: các vấn đề về việc làm; trình độ ngoại ngữ, kỹ năng nghề nghiệp còn hạn chế; tác động tiêu cực từ mạng xã hội, tệ nạn xã hội và các vấn đề mới nảy sinh trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Theo số liệu thống kê hiện nay, Thành Đoàn Đà Nẵng có 109 đơn vị trực thuộc với 162.048 đoàn viên; 320.750 thanh niên[1]. Bên cạnh việc đa số thanh niên thành phố đều có lý tưởng cách mạng; lòng yêu nước; có bản lĩnh, có hoài bão, đạo đức tốt; có tri thức sâu rộng, thể chất khỏe mạnh và tâm hồn giàu bản sắc văn hóa sứ Quảng, vừa năng động, sáng tạo trong thời đại mới, vừa gìn giữ cốt cách trung hậu, nghĩa tình của con người Đà Nẵng, tình hình thanh thiếu niên có hành vi phạm tội và vi phạm pháp luật trên địa bàn thành phố trong những năm gần đây, nhất là từ đầu năm 2025 đến nay có những thời điểm gia tăng, diễn biến phức tạp; hành vi vi phạm đa dạng như: các hành vi xâm phạm trật tự xã hội (cướp giật, trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự…); tội phạm ma túy, tội phạm công nghệ cao, bạo lực học đường và vi phạm trật tự an toàn giao thông; phạm vi, quy mô hoạt động rộng, lưu động; tính chất, mức độ vi phạm có xu hướng ngày càng nghiêm trọng, tái phạm, nhiều lần. Trong đó, ở lĩnh vực trật tự xã hội đáng chú ý là các hành vi vi phạm pháp luật trên đường phố mang tính bột phát, côn đồ, ảnh hưởng đến trật tự công cộng là một vấn đề phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng và gây mất an ninh trật tự công cộng.
Trong đó, đáng chú ý là các hành vi gây rối, sử dụng hung khí đánh nhau, cố ý gây thương tích để giải quyết mâu thuẫn cá nhân và các hành vi xâm phạm sở hữu như cướp, cướp giật, trộm cắp tài sản…mà nổi lên là tình trạng các nhóm đối tượng chưa thành niên (từ 14 đến dưới 18 tuổi) gây ra các vụ trộm cắp tài sản, trong đó có nhiều đối tượng dưới 16 tuổi, thậm chí dưới 14 tuổi; phương thức thủ đoạn gây án chủ yếu là cạy cửa đột nhập, trộm cắp cơ hội; tuy tài sản bị chiếm đoạt có giá trị không lớn song cũng tiềm ẩn nguy cơ gây bất ổn về tình hình an ninh trật tự trên địa bàn thành phố.
Theo số liệu thống kê, từ đầu năm 2025 đến nay, Công an TP. Đà Nẵng đã phát hiện, xử lý 443 đối tượng chưa thành niên có hành vi phạm tội, vi phạm pháp luật (khởi tố 415 đối tượng, xử lý hành chính 28 đối tượng); đã đấu tranh khám phá 22 vụ/264 đối tượng tụ tập sử dụng phương tiện, vũ khí thô sơ đánh nhau, gây rối trật tự công cộng trên đường phố (khởi tố 21 vụ/246 đối tượng); phát hiện, xử lý 356 trường hợp người vi phạm dưới 18 tuổi trên các lĩnh vực (chiếm 37,28% tổng số đối tượng vi phạm); đã ngăn chặn kịp thời 12 nhóm/52 đối tượng mang theo hung khí chuẩn bị đánh nhau (thu giữ 23 vũ khí các loại: súng hơi, roi điện, dao, kiếm, gậy ba khúc...); lực lượng Cảnh sát hình sự và Công an các xã, phường đã rà soát, đưa vào quản lý 1.254 đối tượng thanh thiếu niên vi phạm, có nguy cơ vi phạm pháp luật[2].
Đáng chú ý vào thời điểm sau khi sáp nhập tỉnh Quảng Nam và TP. Đà Nẵng, tình trạng các nhóm, đối tượng có hành vi tàng trữ, sử dụng các loại vũ khí thô sơ tụ tập đánh nhau, gây rối trật tự công cộng; điều khiển các loại phương tiện “độ, chế” vi phạm trật tự an toàn giao thông trên đường phố có xu hướng hoạt động tinh vi hơn và mang tính xã hội hóa cao. Nhiều đối tượng thành lập, sử dụng các nhóm, hội kín trên mạng xã hội như Zalo, Facebook, Telegram lôi kéo, tụ tập, thách thức đánh nhau, cổ súy hành vi vi phạm; xuất hiện tình trạng một số đối tượng lợi dụng việc các nhóm thanh thiếu niên đánh nhau, gây rối trên đường phố để livestream trên các nền tảng mạng xã hội nhằm câu like, câu view, kiếm tiền, qua đó tiếp tục cổ súy, kích động các hành vi tiêu cực khác; các đối tượng vi phạm sử dụng xe độ chế, phân khối lớn, che biển số, di chuyển tốc độ cao; hầu hết các hoạt động vi phạm pháp luật đều diễn ra trong khung giờ ban đêm, rạng sáng; sử dụng công nghệ để che giấu hành vi vi phạm pháp luật gây khó khăn cho công tác phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn cũng như điều tra, truy xét.
Đặc biệt, theo số liệu tổng hợp từ Tòa án nhân dân hai cấp thành phố, mỗi năm trên địa bàn TP. Đà Nẵng thụ lý từ 100 - 130 vụ án hình sự có bị cáo là người chưa thành niên phạm tội, chiếm khoảng 5 - 8% tổng số vụ án hình sự. Đặc biệt trong năm 2025, số bị cáo chưa thành niên phạm tội là 541 bị cáo chiếm 7,7% trong tổng số bị cáo (tang 127 bị cáo so với năm 2024). Trong đó có vụ án số người chưa thanh niên phạm tội từ 38 đến 41 bị cáo[3]. Các hành vi phạm tội trong các vụ án nêu trên chủ yếu gồm: Gây rối trật tự công cộng, cố ý gây thương tích, trộm cắp tài sản, mua bán trái phép chất ma túy.
2. Nhận diện một số nguyên nhân tác động
Nguyên nhân của tình trạng thanh thiếu niên vi phạm pháp luật gia tăng bắt nguồn từ sự tác động tổng hợp, đan xen của nhiều yếu tố từ cá nhân, gia đình, môi trường xã hội, nhà trường, đến cơ chế, chính sách pháp luật (hạn chế, kẽ hở trong hệ thống văn bản pháp luật như: tính chưa đồng bộ, thống nhất; chậm cập nhật so với thực tiễn; thiếu các quy định đặc thù; chế tài chưa đủ sức răn đe; một số hạn chế trong công tác quản lý nhà nước và thực thi pháp luật; hạn chế về nguồn lực và chính sách an sinh xã hội, thực trạng phân luồng học sinh với tỷ lệ chưa phù hợp…), cụ thể như:
- Sự tác động nhanh chóng của công nghệ, khoa học kỹ thuật nhất là những mặt tác động tiêu cực của mạng xã hội, nền kinh tế thị trường nên một số nội dung, hình thức hoạt động của Đoàn chưa theo kịp; Hệ thống sân chơi, hoạt động ngoại khóa mang tính giáo dục, định hướng nhân cách cho nhóm thanh thiếu niên có nguy cơ cao vẫn chưa được đầu tư nhiều, hiệu quả chưa cao. Việc dễ dàng và sớm tiếp cận với các nội dung bạo lực… trên các nền tảng mạng xã hội, tạo điều kiện cho các em tiếp xúc với bạo lực, lối sống lệch lạc sai trái. Công tác xử lý tội phạm chưa đủ sức răn đe do đối tượng là người chưa thành niên nên việc xử lý phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật (Luật Trẻ em, Bộ luật Hình sự), khó xử lý tăng nặng.
- Các biện pháp xử lý hành chính, giáo dục tại xã, phường và các biện pháp tư pháp áp dụng nhiều khi còn lỏng lẻo, hiệu lực pháp luật chưa cao, còn nhiều vướng mắc, bất cập trong thực tiễn. Công tác phối hợp liên ngành chưa chặt chẽ, sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các biện pháp giáo dục, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng cho thanh thiếu niên còn chưa thật sự hiệu quả. Nguồn lực thực hiện công tác xã hội tư pháp còn hạn chế, thiếu đội ngũ cán bộ chuyên môn nghiệp vụ trong việc can thiệp, tư vấn tâm lý chuyên sâu và nguồn kinh phí hạn hẹp. Công tác nắm bắt, phân loại, giáo dục tại cộng đồng và trong nhà trường đối với nhóm thanh thiếu niên cá biệt chưa thật sự sâu sát, kịp thời và chưa được duy trì bền vững; công tác phòng ngừa, ngăn chặn, kiểm soát và xử lý các hành vi “độ, chế” phương tiện, chế tạo, mua bán, tàng trữ vũ khí, công cụ hỗ trợ có thời điểm còn chưa đồng bộ, thường xuyên, triệt để.
- Kỹ năng sống và nhận thức pháp luật của một số thanh thiếu niên còn thiếu hụt, chưa được trang bị đầy đủ, tâm lý lứa tuổi muốn thể hiện bản thân nhưng thiếu hiểu biết và thiếu ý thức chấp hành pháp luật; lối sống đua đòi, thực dụng, bốc đồng, dễ bị kích động, thiếu khả năng kiềm chế, có biểu hiện chống đối khuôn khổ pháp luật. Môi trường một số gia đình rạn nứt, buông lỏng quản lý, giáo dục (cha mẹ ly hôn, bạo lực gia đình, lo làm kinh tế); nuông chiều quá mức, thiếu sự quan tâm, yêu thương quản lý, giáo dục con em đúng mực (không kiểm soát việc mua sắm vũ khí thô sơ, sử dụng chất kích thích, giao xe cho con không đủ điều kiện, không kiểm soát quan hệ bạn bè, tiếp cận thông tin xấu trên mạng...). Trong khi đó, ở lứa tuổi này, các em thường có tâm lý muốn khẳng định bản thân, thích thể hiện cá tính và muốn được bạn bè công nhận. Tuy nhiên, do sự bồng bột, hiếu thắng, kết hợp với nhận thức pháp luật còn hạn chế khiến các em dễ thực hiện những hành vi lệch chuẩn mà không cân nhắc hậu quả.
3. Một số giải pháp đề xuất trong thời gian đến
Thứ nhất, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về phòng, chống tội phạm; chú trọng thực hiện trên cả bề rộng và chiều sâu, đổi mới bằng nhiều hình thức với nội dung phong phú và tập trung tuyên truyền tại các khu vực trọng điểm, nơi có tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội phức tạp. Kết hợp việc triển khai các cuộc vận động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố và các phong trào của các đoàn thể Nhân dân ở cơ quan, đơn vị, địa bàn dân cư để nâng cao chất lượng hiệu quả phong trào toàn dân bảo vệ an ninh, trật tự, cũng như phong trào toàn dân tham gia phát hiện, tố giác, cảm hóa giáo dục và quản lý người phạm tội tại cộng đồng dân cư; củng cố và phát triển các tổ chức quần chúng bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở, phát huy tốt vai trò người đứng đầu các tổ chức, cơ quan, doanh nghiệp và người có uy tín trong cộng đồng dòng họ, gia đình trong phòng, chống tội phạm.
Thứ hai, quản lý chặt chẽ địa bàn, đối tượng; tập trung rà soát, lên danh sách theo dõi, quản lý các băng nhóm, các đối tượng hình sự, ma túy cộm cán, có tiền án, tiền sự, các nhóm thanh, thiếu niên hư có biểu hiện hoạt động tội phạm; thường xuyên gọi hỏi, răn đe, cảnh cáo, triệt tiêu điều kiện hoạt động của các băng, nhóm. Tập trung giải quyết dứt điểm các mâu thuẫn, khiếu kiện ngay từ cơ sở, không để thành “điểm nóng” phức tạp về an ninh, trật tự. Chủ động nắm chắc tình hình hoạt động của tội phạm để bố trí lực lượng hợp lý; tiếp tục tổ chức các đợt cao điểm tấn công, trấn áp tội phạm, nâng cao hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử tội phạm, không để xảy ra tình trạng oan sai. Triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, xây dựng thế trận toàn dân tham gia đấu tranh phòng, chống tội phạm; tăng cường đối thoại với Nhân dân để nắm bắt kịp thời và xử lý mâu thuẫn trong nội bộ ngay từ đầu. Chú trọng thực hiện hiệu quả kế hoạch chuyển hóa địa bàn trọng điểm, phức tạp về trật tự xã hội; kết hợp với công tác quản lý nhân khẩu, hộ khẩu, quản lý vũ khí, vật liệu nổ với các hoạt động tuần tra, kiểm soát của các lực lượng để chủ động phòng ngừa, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi phạm tội.
Thứ ba, tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn các cấp có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tinh thần trách nhiệm cao, năng lực công tác thực tiễn, uy tín trong tổ chức và xã hội; tiên phong, gương mẫu trong hành động, có khả năng dẫn dắt, tạo ảnh hưởng tích cực trong thanh niên. Cán bộ Đoàn phải là hạt nhân nòng cốt, giữ “03 gần”: Gần thanh niên - gần cơ sở - gần không gian số; “05 phải”: Phải lắng nghe - phải đối thoại - phải làm mẫu - phải chịu trách nhiệm - phải báo cáo kết quả; “04 không”: Không hình thức - không né tránh - không đùn đẩy - không làm sai chức năng...
Thứ tư, đẩy mạnh việc nghiên cứu ứng dụng dữ liệu dân cư để xây dựng "Bản đồ số về nguy cơ vi phạm pháp luật của thanh thiếu niên" tại từng xã, phường nhằm cảnh báo sớm; Đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý, tuyên truyền và hỗ trợ thanh niên, hướng đến hình thành các mạng lưới “ Thông tin hỗ trợ dành cho thanh thiếu niên yếu thế TP. Đà Nẵng”, một nền tảng số kết nối giữa Đoàn – gia đình - nhà trường - chính quyền địa phương. Kênh thông tin này sẽ giúp cập nhật, giám sát, thống kê và hỗ trợ trực tuyến cho thanh thiếu niên đang trong quá trình tái hòa nhập, bảo đảm “không để ai bị bỏ lại phía sau”. Tiếp tục huy động nguồn lực xã hội hóa để phát triển các mô hình hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề, sinh kế bền vững cho thanh niên hoàn lương. Cùng với đó là nhân rộng các mô hình “Thanh niên Đà Nẵng nói không với tệ nạn xã hội”, coi đây là “lá chắn cộng đồng” trong công tác phòng, chống tệ nạn xã hội tại các phường, xã trọng điểm.
Thứ năm, cần duy trì thường xuyên công tác phối hợp giữa các cơ quan bảo vệ pháp luật với các ban, ngành, đoàn thể, các cơ quan doanh nghiệp trong công tác đảm bảo an ninh, trật tự, nhất là phối hợp thực hiện các quy chế phối hợp trong công tác phòng, chống tội phạm.
Thứ sáu, xây dựng và nhân rộng các mô hình, điểm hình tiên tiến thực hiện tốt công tác phòng chống tội phạm và tệ nạn xã hội; Đẩy nhanh tiến độ truy tố, xét xử các vụ án liên quan đến người chưa thành niên, đảm bảo tính răn đe và giáo dục. Hoàn thiện cơ chế xét xử thân thiện với người chưa thành niên; tăng cường phối hợp liên ngành; đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ thẩm phán, thư ký chuyên trách; xây dựng cơ sở dữ liệu và cơ chế thống kê riêng. Phối hợp các cơ quan chức năng tổ chức các phiên tòa giả định, phiên tòa lưu động tại trường học để tuyên truyền pháp luật trực quan, sinh động.
Kết luận
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin, mạng xã hội và nền kinh tế thị trường, nhiều luồng giá trị và văn hóa ngoại lai đã tác động sâu sắc đến nhận thức, lối sống của giới trẻ. Một bộ phận thanh thiếu niên, do thiếu định hướng, thiếu sự quan tâm của gia đình và xã hội, dễ sa vào cám dỗ, vi phạm chuẩn mực đạo đức, thậm chí pháp luật. Đây là vấn đề không chỉ mang tính xã hội, mà còn là thách thức đối với sự phát triển bền vững của thành phố, cũng vì vậy công tác phòng ngừa, răn đe và giáo dục thanh thiếu niên vi phạm pháp luật là nhiệm vụ vừa cấp thiết, vừa lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ của toàn hệ thống chính trị trên địa bàn thành phố hiện nay.
[1] Dẫn theo Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Thành Đoàn trình tại Đại hội đại biểu Đoàn TNCS Hồ Chí Minh thành phố Đà Nẵng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 – 2030
[2] Số liệu của Công an thành phố Đà Nẵng tính đến ngày 30/11/2025
[3] Số liệu của Tòa án nhân dân thành phố Đà Nẵng
Tài liệu tham khảo
1. Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025).
2. Luật Tư pháp người chưa thành niên (số 59/2024/QH15).
3. Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới
4. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
5. Kế hoạch số 05-KH/TU ngày 25/7/2025 của BTV Thành ủy về nghiên cứu quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
6. Báo cáo của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng về tổng kết 15 năm thực hiện Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.
7. Báo Nhân dân (2025), Công an TP. Đà Nẵng: Lá chắn thép trong cuộc chiến với “cái chết trắng”, https://special.nhandan.vn, ngày 02/11/2025.
Thạc sĩ ĐINH ĐỨC HIỀN
Ban Nội chính Thành ủy Đà Nẵng
