Mới đây, Bộ Tư pháp đã công bố tài liệu thẩm định hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) (BLHS).
Theo Dự thảo Tờ trình do Bộ Công an soạn thảo (sau thời gian lấy ý kiến), việc sửa đổi BLHS năm 2015 là một yêu cầu cấp thiết, sau hơn 10 năm thi hành (bao gồm các lần sửa đổi năm 2017 và 2025), thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm đã xuất hiện những diễn biến mới, đòi hỏi khung pháp lý phải sắc bén hơn. Đặc biệt, việc cụ thể hóa các chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp và bảo đảm quyền con người là kim chỉ nam cho đợt sửa đổi lần này.
Dự án luật dự kiến sẽ được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Theo Dự thảo tờ trình, một trong những chính sách khi sửa bộ luật là hoàn thiện các quy định mang tính nguyên tắc để làm cơ sở cho việc đấu tranh, phòng ngừa tội phạm. Đây là hướng phù hợp với yêu cầu gắn chính sách phát triển với phòng, chống tội phạm và khắc phục sơ hở mà tội phạm có thể lợi dụng.
Trong đó, Bộ Công an đề nghị bổ sung tình tiết tăng nặng “người phạm tội bỏ trốn”; “người phạm tội là thành viên của tổ chức tội phạm” nhằm hoàn thiện căn cứ ra quyết định hình phạt; bảo đảm tính công bằng, nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm.
Góp ý về nội dung này tại báo cáo tiếp thu, giải trình dự án BLHS (sửa đổi), VKSNDTC đề nghị cân nhắc việc quy định tình tiết “người phạm tội bỏ trốn” là tình tiết tăng nặng. Theo VKSNDTC, tình tiết người phạm tội bỏ trốn không phải là động cơ, mục đích chính của việc phạm tội mà là yếu tố thuộc về bản chất, tâm lý của người phạm tội luôn muốn trốn tránh việc bị pháp luật xử lý, do vậy, không coi là lý do để áp dụng tình tiết tăng nặng cho hành vi phạm tội.
Bên cạnh đó, trách nhiệm bắt giữ, chứng minh tội phạm thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng, người bị buộc tội không buộc phải chứng minh là mình vô tội (Điều 15 của BLTTHS).
Mặt khác, hiện đã có các cơ chế xử lý đối với người phạm tội bỏ trốn như truy bắt, truy nã và áp dụng biện pháp tạm giam hoặc thực hiện cơ chế điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt… Trường hợp hành vi bỏ trốn đủ cấu thành để xử lý về một tội phạm độc lập thì sẽ xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của BLHS (như tội Trốn khỏi nơi giam giữ).
Phản hồi quan điểm của VKSNDTC, Bộ Công an cho rằng cần phân biệt giữa việc người bị buộc tội không có nghĩa vụ chứng minh mình vô tội với hành vi cố ý bỏ trốn nhằm trốn tránh việc phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử hoặc thi hành án.
Hành vi bỏ trốn trong trường hợp này không được coi là căn cứ chứng minh có tội, mà là yếu tố phản ánh thái độ chống đối, cản trở hoạt động tố tụng, làm kéo dài thời gian giải quyết vụ án, tăng chi phí tố tụng, gây khó khăn cho việc thu thập chứng cứ, thu hồi tài sản, bảo vệ bị hại, người làm chứng và bảo đảm thi hành án.
Các cơ chế truy bắt, truy nã, tạm giam, điều tra, truy tố, xét xử vắng mặt là biện pháp tố tụng, không thay thế cho căn cứ lượng hình khi quyết định hình phạt. Mặt khác, không phải mọi hành vi bỏ trốn đều đủ yếu tố cấu thành tội phạm độc lập như tội trốn khỏi nơi giam, giữ hoặc trốn khi đang bị áp giải, đang bị xét xử.
Vì vậy, Bộ Công an đề nghị giữ nguyên quy định về tình tiết này.
