Qua 02 Công văn này, chúng ta thấy chúng ta đang đứng trước một thời điểm quan trọng khi khung pháp lý cao nhất điều chỉnh nghề nghiệp của chúng ta – Luật Luật sư – với tên gọi: chính sách dự án Luật Luật sư (sửa đổi) đang được đặt lên bàn nghị sự để sửa đổi và hoàn thiện. Với tư cách là một luật sư trực tiếp hành nghề, tôi hiểu rằng mỗi dòng chữ trong dự thảo chính sách dự án Luật Luật sư (sửa đổi) này không chỉ là quy định pháp luật, mà là hơi thở, là bệ phóng cho hoạt động hành nghề của chúng ta trong tương lai.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Trên cơ sở tiếp thu kiến từ Bộ Tư pháp (qua Công văn số 843/BTP-BTTP): Bộ Tư pháp nhấn mạnh việc hoàn thiện hồ sơ chính sách dự án Luật Luật sư (sửa đổi) là nhiệm vụ trọng tâm để cụ thể hóa Nghị quyết 27-NQ/TW. Bộ yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ từ phía Liên đoàn Luật sư Việt Nam để đảm bảo các chính sách mới vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, vừa thúc đẩy nghề luật sư phát triển mạnh mẽ và đúng hướng.
Song song đó, ý kiến chỉ đạo từ Liên đoàn Luật sư Việt Nam (qua Công văn số 71/LĐLSVN): Liên đoàn xác định đây là cơ hội để giới luật sư đóng góp tiếng nói thực tiễn của người trực tiếp chịu sự tác động và chi phối của Luât Luật sư. Thường trực Liên đoàn đề nghị Ban Chủ nhiệm các Đoàn Luật sư địa phương tổ chức lấy ý kiến sâu rộng, tập trung vào những vấn đề cốt lõi, những vướng mắc thực tế mà luật sư đang gặp phải để tổng hợp kiến nghị gửi tới cơ quan soạn thảo.
Để Luật Luật sư sửa đổi thực sự tạo ra bước đột phá, tôi xin đóng góp một số ý kiến sau đây:
Cải tổ quy trình Đào tạo - Tập sự - Tự đào tạo và Đào tạo nâng cao: Đề cao trách nhiệm và danh xưng nghề nghiệp
Việc đào tạo thế hệ kế cận cần được nhìn nhận là trách nhiệm của toàn hệ thống chứ không chỉ là thủ tục hành chính, mà còn cần thực sự đi vào nội dung và bản chất quy trình tập sự dành cho luật sư tương lai.
Nhìn ra thế giới, chế định "Luật sư tập sự" rất phổ biến và thường được coi là giai đoạn quan trọng nhất để chuyển đổi một sinh viên luật thành một người hành nghề thực thụ.
Mỗi quốc gia có một mô hình riêng, nhưng điểm chung là họ cực kỳ khắt khe về tính thực chiến và đạo đức. Để nâng tầm công tác đào tạo, xin đề nghị:
Đột phá trong công tác đào tạo và tự đào tạo
Đào tạo không nên chỉ là điều kiện cần để cấp thẻ, mà phải là quá trình trau dồi suốt đời.
Mô hình đào tạo song song: Bên cạnh các cơ sở của Bộ Tư pháp, kiến nghị Luật sửa đổi lần này nên cho phép Liên đoàn Luật sư Việt Nam thành lập cơ sở đào tạo chuyên sâu. Cơ sở này sẽ tập trung vào các kỹ năng thực chiến đỉnh cao: Luật sư tư vấn, Luật sư tranh tụng quốc tế, Luật sư pháp chế (In-house Counsel) cho các tập đoàn. Điều này giúp đào tạo ra những "chuyên gia" thay vì những luật sư "đa khoa" nhưng thiếu chiều sâu.
Chuẩn hóa lộ trình học thuật: Ngoài văn bằng Cử nhân Luật và lớp Nghiệp vụ, cần có quy định khuyến khích hoặc bắt buộc về tự đào tạo nâng cao. Luật sư nên được tạo điều kiện học lên Thạc sĩ, Tiến sĩ hoặc du học để chuyên trách hóa một trong những lĩnh vực cụ thể (Sở hữu trí tuệ, Tài chính, Hàng hải...). Một luật sư có trình độ học thuật cao chính là bảo chứng cho uy tín của nền tư pháp nước nhà.
Chuẩn hóa danh xưng và tư cách
Tôi thống nhất cao với nhiều ý kiến đề nghị thay tên gọi "Người tập sự hành nghề Luật sư" bằng "Luật sư tập sự".
Sự thay đổi này không chỉ gọn gàng mà còn khẳng định rõ thực chất chuyên môn và niềm tự hào nghề nghiệp ngay từ ngày đầu, khi người tập sự phải đăng ký tham gia Đoàn Luật sư trước khi bắt đầu tập sự để xác lập mối quan hệ đào tạo - quản lý và gắn kết tổ chức.
Trách nhiệm "Kiềng ba chân"
Đề cao trách nhiệm tương hỗ giữa: Luật sư hướng dẫn (về chuyên môn, đạo đức) – Luật sư tập sự (về nỗ lực và sự tuân thủ) – Tổ chức hành nghề/Đoàn Luật sư (về môi trường, quản lý con người và giám sát công việc). Tránh tình trạng Luật sư hướng dẫn chỉ làm việc hình thức, không hướng dẫn thực chất.
Nên chăng, đề nghị áp dụng hình thức "Hợp đồng đào tạo" (*) (Training Contract – như cách làm ở nước Anh và xứ Wales) giữa Luật sư hướng dẫn và Luât sư tâp sự.
Câu hỏi đặt ra là, Luật sư chúng ta cung cấp dịch vụ (pháp lý) thông qua hợp đồng, vậy thì lý gì với một công việc quan trọng (đào tạo một luật sư tương lai) với công việc và thời gian mang tính đặc thù cao… lại không thực hiện thông qua một hợp đồng có tính ràng buộc pháp lý chặt chẽ!?...
Thực chiến dưới sự bảo trợ của tổ chức hành nghề và luật sư hướng dẫn
Cho phép Luật sư tập sự được tham gia một số phiên tòa, một số loại án cụ thể dưới sự giám sát trực tiếp của Luật sư hướng dẫn. Đây là cách tốt nhất để rèn luyện kỹ năng và bản lĩnh pháp đình cho luật sư tập sự.
Tầm quan trọng của việc đăng ký tập sự của luật sư tập sự tại nơi cư trú
Cần quy định Luật sư tập sự chỉ được đăng ký tập sự tại nơi cư trú. Điều này giúp cơ quan quản lý và Đoàn Luật sư địa phương dễ dàng theo dõi, đánh giá sát sao không chỉ về năng lực mà còn về tư cách, đạo đức, lối sống – vốn là "gốc" của người hành nghề luật (nói chung) và nghề Luật sư (nói riêng). Tránh tình trạng, một người hoạt động (tư vấn pháp luật và đại diện trong tố tụng…) tại địa bàn sinh sống thân thuộc của mình, nhưng đăng ký tâp sự ở một tỉnh, thành khác, gây khó khăn cho việc theo dõi, giám sát và đánh giá…
Góp phần xây dựng “Cầu nối tri thức”
Đẩy mạnh “Số hóa” các văn bản quy phạm pháp luật, tài liệu huấn luyện và đặc biệt là những bản án, quyết định của tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng
Theo hướng mỗi bản án, quyết định tố tụng đều có một mã định danh. Khi cần tra cứu, mọi người đều có thể tham khảo (trừ những nội dung liên quan an ninh quốc gia cần bảo mật).
Kiến nghị
Liên đoàn luật sư trực tiếp xây dựng kho dữ liệu số hóa toàn bộ tài liệu huấn luyện, văn bản pháp luật và đặc biệt là hệ thống Án lệ (trong đó, chú trọng tóm tắt và định danh những nội dung quan trọng..). Việc này giúp Luật sư (đặc biệt là thế hệ trẻ) dễ dàng tiếp cận, tra cứu và vận dụng vào thực tiễn, tạo ra sự thống nhất trong tư duy pháp lý và nâng cao chất lượng tranh tụng chung.
Siết chặt quản lý "Dịch vụ pháp lý": Trả lại sự tôn nghiêm cho nghề
Nghề luật là nghề bắt buộc phải thông qua đào tạo và là ngành nghề kinh doanh có điều kiện, đòi hỏi sự khổ luyện và phải được sự công nhận bằng chứng chỉ hành nghề và giấy phép đặc thù. Không thể để tình trạng "cào bằng" giữa người có chứng chỉ hành nghề và người "tay ngang" không bị ràng buộc và quản lý về mặt nghiệp vụ cũng như tư cách đạo đức, ứng xử nghiệp. Trong đó, có những cá nhân làm ảnh hưởng thanh danh của giới luật sư với tên gọi “Luật sư cột điện” (**).
Thực trạng
Hiện nay có tình trạng một số người chỉ có kiến thức luật cơ bản, chỉ biết gõ máy tính là có thể “nhận làm đơn” và hướng dẫn các thủ tục tố tụng; hoặc có qua các lớp đào tạo. nhưng không qua kỳ thi quốc gia kiểm tra, không tập sự nhưng vẫn ký "Hợp đồng dịch vụ pháp lý" với danh xưng “Công ty tư vấn” nhưng lập lờ không nói rõ là “Tư vấn pháp lý” và ra tòa ngang hàng với Luật sư chính quy. Điều này làm giảm uy tín nghề nghiệp và rủi ro cho khách hàng.
Kiến nghị
Cần có biện pháp hành chính và chế tài chặt chẽ. Chỉ những người được đào tạo bài bản, qua thi cử, tập sự và có Chứng chỉ hành nghề mới được phép cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp. Đây là cách bảo vệ niềm tin của người dân vào công lý.
Vị thế Luật sư: Một trong ba chân trụ của hoạt động tố tụng
Vị thế của Luật sư phải được khẳng định bằng luật định trong mối quan hệ với các cơ quan tiến hành tố tụng.
Phân tích
Cần sửa đổi các quy định tố tụng theo hướng coi Luật sư là một trong ba chân trụ thực chất: Tòa án - Kiểm sát - Luật sư chứ không chỉ dừng lại ở hình thức;
Kiến nghị
Vai trò của Luật sư không chỉ tồn tại trên văn bản mà phải được cụ thể hóa bằng quyền tiếp cận hồ sơ bình đẳng, quyền tranh luận không bị hạn chế và tiếng nói của Luật sư phải được phản hồi thỏa đáng trong các bản án. Khi Luật sư được đặt đúng vị thế, cán cân công lý mới thực sự thăng bằng.
Kết luận
Làm luật sư, không chỉ là làm việc với văn bản, mà là làm việc với những số phận con người. Việc sửa Luật lần này chính là để bảo đảm rằng mỗi người luật sư khi bước ra công đường đều có đủ 5 chữ T: Tâm – Tầm – Tài – Tận tụy và sự Tín nhiệm… để bảo vệ lẽ phải".
Chú thích
(*) Theo hệ thống luật của Anh và xứ Wales, "Hợp đồng đào tạo" (Training Contract) kéo dài 02 năm tại một hãng luật sau khi đã hoàn thành các khóa học nghiệp vụ.
(**) “Luật sư cột / hay trụ điện”: Những người giả danh Luật sư in hàng loạt bảng quảng cáo dán trụ điện, hoặc các bức tường nơi công cộng.
Thạc sĩ, Luật sư PHAN VĂN VĨNH
Đoàn Luật sư tỉnh Tây Ninh
