Tại Điều 17.4 của dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) có quy định người thuộc một trong những trường hợp sau đây thì không được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư:
“Đang là cán bộ, công chức, viên chức, trừ viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân”.
Theo quy định mới này, những giảng viên tại cơ sở đào tạo công lập, là viên chức theo Luật Viên chức, hưởng lương từ Ngân sách Nhà nước sẽ được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư. Đây là một quy định mới so với Luật Luật sư năm 2006. Tuy nhiên, không mới so với trước năm 2006. Vì trước khi Luật Luật sư 2006 ra đời, các giảng viên luật là công chức, viên chức ở các cơ sở đào tạo luật công lập của Việt Nam đã vẫn hành nghề luật sư, tham gia bào chữa tại các phiên tòa xét xử cũng như tư vấn luật cho cá nhân và tổ chức.
Kể từ khi Luật Luật sư và Luật Viên chức có quy định không cho phép viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật được hành nghề luật sư thì những giảng viên Luật Viên chức ngoài giờ dạy trên trường thường tập trung nghiên cứu pháp luật, viết sách chuyên khảo và bài báo công bố các nghiên cứu đó. Ngoài ra, các viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật thường được các cá nhân và tổ chức mời làm cố vấn pháp luật, cho ý kiến pháp lý đối với các vấn đề pháp lý của họ. Có thể là tư vấn hợp đồng, tư vấn thành lập và tổ chức hoạt động cho nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, cho ý kiến pháp lý như một chuyên gia đối với các tranh chấp pháp lý nếu được trọng tài viên hay thẩm phán cần ý kiến pháp lý...
Như vậy, tuy không được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư nhưng các viên chức đang làm công tác giảng dạy luật vẫn có thể được cho phép làm cố vấn, cho ý kiến pháp lý như một chuyên gia. Điều này là hoàn toàn phù hợp với tính chất giảng dạy của giảng viên, nhất là đối với giảng viên đại học. Vì hiện nay, theo quy định của Luật Giáo dục thì ngoài việc đứng lớp giảng bài cho sinh viên thì giảng viên phải dành thời lượng nhất định cho nghiên cứu khoa học, viết sách, giáo trình, viết bài nghiên cứu khoa học đăng tạp chí khoa học trong nước và quốc tế cũng như trình bày các nghiên cứu đó tại các hội nghị, hội thảo khoa học liên quan.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Việc dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) quy định cho phép viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật hành nghề luật sư như một ngoại lệ của Luật Viên chức và Luật Luật sư là không nên. Vì như vậy sẽ tạo tiền lệ cho viên chức những ngành khác được hành nghề chuyên môn của họ như giảng viên luật làm luật sư. Điều đó sẽ gây xáo trộn cho xã hội. Hơn nữa, với lượng công việc hiện nay của một viên chức làm công tác giảng dạy theo quy định của luật giáo dục hiện hành đã quá tải, giảng viên luật chỉ cần tập trung làm những công việc đó thêm việc có thẻ làm cố vấn, cho ý kiến pháp lý như một chuyên gia khi được yêu cầu là đã đủ rồi. Viên chức là người hưởng lương từ Ngân sách Nhà nước, nên họ cần tập trung làm công vụ của mình, không nên lấn sân làm thêm luật sư nữa.
Ngoài ra, Điều 23.2 dự thảo quy định về hình thức hành nghề của luật sư như sau:
“Hành nghề trong tổ chức hành nghề luật sư được thực hiện bằng việc thành lập hoặc tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư; làm việc theo hợp đồng lao động cho tổ chức hành nghề luật sư.
Luật sư là viên chức không được thành lập hoặc tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư.”
Quy định luật sư là viên chức không được thành lập hoặc tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư này tuy để phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020 về điều kiện thành lập doanh nghiệp, trong đó không cho phép công chức, viên chức được thành lạp doanh nghiệp nhưng lại vô tình hạn chế phạm vi hoạt động của viên chức là luật sư. Vì thường luật sư khi hành nghề họ thường mở Văn phòng Luật sư riêng hoặc là thành viên hợp danh (partner) trong một Công ty Luật. Có như vậy luật sư mới có thể phát huy hết vai trò của mình. Còn nếu không được quyền thành lập hoặc tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư đối với viên chức là giảng viên luật thì việc giảng viên được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư không còn ý nghĩa nữa.
Tóm lại, từ những phân tích trên, tôi đề nghị không nên quy định ttrong dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) trường hợp ngoại lệ cấp chứng chỉ hành nghề luật sư cho viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật theo quy định tại Điều 17.4 cũng như bỏ quy định tại Điều 23.2 “Luật sư là viên chức không được thành lập hoặc tham gia thành lập tổ chức hành nghề luật sư” để đảm bảo tính thống nhất pháp luật cũng như bảo đảm chất lượng giảng dạy của viên chức đang làm công tác giảng dạy pháp luật.
Thạc sĩ PHẠM THANH NGA
Hòa giải viên thương mại (Ad-hoc), Sở Tư pháp Hà Nội.
