Liên quan vụ việc sử dụng trái phép chất ma túy liên quan tới Lê Ánh Nhật (ca sĩ Miu Lê, 35 tuổi), Công an thành phố Hải Phòng đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, bắt tạm giam Trần Đức Phong (35 tuổi, ở Hà Nội), Vũ Thái Nam (24 tuổi, ở Bắc Ninh) về tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy", "Tàng trữ trái phép chất ma túy" và Đoàn Thị Thúy An (36 tuổi, ở Hải Phòng) về tội "Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy".
Đối với Lê Ánh Nhật, Vũ Khương An và Trần Minh Trang, tài liệu điều tra ban đầu xác định là những đối tượng được thụ hưởng, chưa đủ căn cứ để xử lý hình sự, Cơ quan điều tra tiếp tục đấu tranh, nếu đủ căn cứ sẽ xử lý theo quy định của pháp luật.
Từ kết quả điều tra ban đầu nêu trên, nhiều người đặt câu hỏi về việc vì sao nữ ca sĩ này không bị khởi tố dù có sử dụng trái phép chất ma túy?
Theo Luật sư Thế Anh, Công ty Luật TNHH Hoàng Minh Bình Phước, điểm mấu chốt để cơ quan chức năng xác định tội danh nằm ở vai trò của từng người. Những người bị xử lý hình sự là người được cho là có hành vi chuẩn bị, tổ chức, cung cấp điều kiện hoặc liên quan trực tiếp đến việc có ma túy và địa điểm sử dụng. Riêng Miu Lê và một số người khác được xác định là “người thụ hưởng”, tức là người “sử dụng trong điều kiện do người khác tạo ra”, chưa có tài liệu thể hiện họ mua bán, tàng trữ, vận chuyển, rủ rê, lôi kéo hoặc tổ chức cho người khác sử dụng.
Trước đây, Bộ luật Hình sự năm 1999 từng coi hành vi sử dụng trái phép chất ma túy là một tội phạm. Nhưng từ năm 2009, tội danh này bị bãi bỏ. Pháp luật chuyển sang hướng coi người sử dụng, người nghiện ma túy trước hết là người cần được quản lý, giáo dục, điều trị và cai nghiện.
Từ ngày 01/7/2025, Bộ luật Hình sự được bổ sung Điều 256a về tội "Sử dụng trái phép chất ma túy". Tuy nhiên, chỉ một số trường hợp nhất định mới bị xử lý hình sự, chủ yếu là người đang trong thời hạn cai nghiện, điều trị nghiện bằng thuốc thay thế, quản lý sau cai, hoặc trong thời hạn luật định sau khi tự ý chấm dứt cai nghiện, điều trị mà vẫn tiếp tục sử dụng trái phép chất ma túy.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Nếu một người sử dụng trái phép chất ma túy nhưng không thuộc các trường hợp bị xử lý hình sự theo Điều 256a, đồng thời không có hành vi khác như tàng trữ, mua bán, vận chuyển hoặc tổ chức sử dụng, thì hướng xử lý trước hết là xử phạt vi phạm hành chính. Theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 2.000.000 đồng. Đây là chế tài hành chính, không phải án hình sự và không làm phát sinh án tích.
Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị áp dụng biện pháp quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại nơi cư trú trong thời hạn 1 năm. "Cần hiểu đúng phạt tiền và giao về địa phương quản lý không phải là “không xử lý”. Đấy là cách Nhà nước theo dõi, giáo dục, ngăn ngừa tái vi phạm bằng công cụ hành chính. Nếu tiếp tục sử dụng trong những thời hạn mà Bộ luật Hình sự đặt ra, ranh giới có thể chuyển từ hành chính sang hình sự", Luật sư Thế Anh cho biết.
Theo Luật sư, một nhầm lẫn phổ biến là cứ dương tính với ma túy thì lập tức bị đưa đi cai nghiện bắt buộc. Thực tế, pháp luật phân biệt giữa “người sử dụng trái phép chất ma túy” và “người nghiện ma túy”. Người sử dụng có thể mới bị phát hiện một hoặc một số lần; còn người nghiện là người đã lệ thuộc vào chất ma túy và phải được xác định theo quy trình chuyên môn của cơ sở y tế có thẩm quyền.
Cai nghiện bắt buộc là biện pháp do Tòa án quyết định, áp dụng đối với người nghiện ma túy từ đủ 18 tuổi trở lên trong những trường hợp luật định như không đăng ký, không thực hiện hoặc tự ý chấm dứt cai nghiện tự nguyện, hoặc tiếp tục sử dụng trong thời gian cai nghiện tự nguyện.
Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 bổ sung Điều 256a quy định về tội "Sử dụng trái phép chất ma túy" như sau:
1. Người nào sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 2 năm đến 3 năm:
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
c) Đang trong thời hạn 2 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
d) Đang trong thời hạn 2 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
2. Tái phạm về tội này thì bị phạt tù từ 3 năm đến 5 năm.
