Thực hiện chủ trương cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước, ngày 23/4/2007, Bộ GTVT đã chuyển phần vốn Nhà nước tại Công ty ô tô số 2 về Vinamotor, theo đó Vinamotor sở hữu 1.838.400 cổ phần, tương ứng 73,54% cổ phần tại Công ty ô tô số 2.
Năm 2015, thực hiện chủ trương thoái vốn của Chính phủ và Bộ GTVT, Vinamotor được thực hiện thoái vốn tại 03 đơn vị có vốn góp, trong đó có Công ty ô tô số 2 với 1.838.400 cổ phần.
Quá trình thực hiện việc thoái vốn, ông Nguyễn Thanh Thái - với tư cách là Chủ tịch HĐQT Công ty ô tô số 2, Tổ trưởng Tổ đại diện vốn đầu tư của Vinamotor tại Công ty ô tô số 2 là người trực tiếp ký phát hành các báo cáo tài chính cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2014 của Công ty ô tô số 2 ngày 25/3/2015; Báo cáo tài chính hợp nhất cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2014 của Công ty ô tô số 2 ngày 08/4/2015.
Ông Nguyễn Tuấn Anh - với tư cách là Giám đốc Công ty Cổ phần vận tải ô tô số 2 Lạng Sơn (Công ty con của Công ty ô tô số 2), Tổng Giám đốc Công ty ô tô số 2, đồng thời là thành viên tổ đại diện vốn đầu tư của Vinamotor tại Công ty ô tô số 2, là người trực tiếp điều hành và chịu trách nhiệm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty ô tô số 2, trực tiếp ký báo cáo tài chính cho năm tài chính kết thúc ngày 31/12/2014 của Công ty Cổ phần ô tô vận tải số 2 Lạng Sơn (Công ty vận tải số 2 Lạng Sơn) ngày 29/01/2015.
Trách nhiệm cung cấp hồ sơ thuộc về Vinamotor theo quy định khoản 4.1 Điều 4 Hợp đồng dịch vụ thẩm định giá số 140/2014/HĐDV-CPA VIETNAM C&V, ngày 08/12/2014 giữa Vinamotor và Công ty CPA.
Theo Cáo trạng, mặc dù biết rõ giá trị tổng cộng tài sản của Công ty ô tô số 2 tại thời điểm ngày 31/12/2014 là: 105.248.897.430 đồng nhưng với vai trò là những người được giao quản lý vốn của Vinamotor tại Công ty ô tô số 2, Nguyễn Thanh Thái và Nguyễn Tuấn Anh không có các biện pháp tham mưu, báo cáo cho Vinamotor mà vẫn ký ban hành bản công bố thông tin về việc thoái vốn cổ phần của Vinamotor đầu tư tại Công ty ô tô số 2 thông qua đấu giá ngày 08/5/2015, xác nhận tổng cộng tài sản của Công ty ô tô số 2 chỉ là: 78.935.980.437 đồng, tương ứng với giá khởi điểm chào bán là 30.000 đồng/01 cổ phần thấp hơn giá trị tổng cộng tài sản đã được xác định tại báo cáo tài chính hợp nhất năm 2014 của Công ty ô tô số 2 đã được kiểm toán ngày 08/4/2015 là: 105.248.897.430 đồng, khiến Công ty Hoa Việt trúng đấu giá và mua được 1.838.400 cổ phần của Công ty ô tô số 2, gây thất thoát cho Nhà nước số tiền 16.124.864.002 đồng…
Hành vi nêu trên của Nguyễn Thanh Thái và Nguyễn Tuấn Anh đã phạm vào tội "Vi phạm quy định và quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước gây thất thoát, lãng phí" quy định tại khoản 3 Điều 219 Bộ luật Hình sự.
Được biết, Luật sư Nguyễn Trung Thành - Công ty Luật TNHH Đông Tây (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) luật sư bào chữa cho ông Nguyễn Thanh Thái đã có văn bản gửi Chánh án TAND TP. Hà Nội và Thẩm phán Chủ tọa kiến nghị về việc “Trả hồ sơ để điều tra bổ sung tránh bỏ lọt tội phạm”, khi cho rằng, qua nghiên cứu toàn bộ hồ sơ vụ án, đặc biệt là Kết luận điều tra và Cáo trạng, ông nhận thấy:
Thứ nhất, việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với ông Nguyễn Thanh Thái chưa bảo đảm nguyên tắc xác định đúng chủ thể chịu trách nhiệm hình sự, đồng thời chưa làm rõ đầy đủ trách nhiệm pháp lý và hành vi có dấu hiệu phạm tội của các cá nhân có trách nhiệm tại Vinamotor, là đơn vị tổ chức thực hiện thoái vốn; các cá nhân có trách nhiệm của Công ty Cổ phần Tư vấn và Định giá CPA Việt Nam (Công ty CPA Việt Nam).
Việc chưa điều tra, đánh giá toàn diện hành vi, vai trò của các cá nhân nêu trên có thể bỏ lọt tội phạm, do đó cần thiết trả hồ sơ để điều tra bổ sung, làm rõ các vấn đề như: Trách nhiệm của Vinamotor với tư cách “tổ chức thực hiện thoái vốn” theo Quyết định số 51/2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ khi Vinamotor là doanh nghiệp Nhà nước trực thuộc Bộ GTVT được giao quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước, là chủ sở hữu phần vốn Nhà nước tại Công ty ô tô số 2; đồng thời là người đại diện thực hiện quyền, trách nhiệm và nghĩa vụ của chủ sở hữu Nhà nước tại Công ty ô tô số 2 và là chủ thể duy nhất tổ chức thực hiện thoái vốn tại Công ty ô tô số 2.
Thứ hai, Vinamotor là chủ thể trực tiếp ký Hợp đồng thẩm định giá số 140/2014/HĐDV-CPA với Công ty CPA Việt Nam; ký Hợp đồng tư vấn bán đấu giá cổ phần số 09/2015/HĐTVTC/SHS.HS.TV với Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội và chịu trách nhiệm công bố thông tin về việc chào bán, đấu giá và tổ chức thực hiện thoái vốn.
Đồng thời, theo thỏa thuận tại hợp đồng thẩm định giá, Vinamotor có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực hồ sơ, tài liệu liên quan đến pháp nhân, tài chính, tài sản cần thẩm định giá và chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của các tài liệu đó để làm căn cứ thẩm định giá.
Tuy nhiên, hồ sơ vụ án thể hiện Công ty CPA không được Vinamotor cung cấp báo cáo tài chính hợp nhất năm 2014, cũng như báo cáo tài chính của Công ty vận tải số 2 Lạng Sơn.
Bên cạnh đó, Vinamotor không bổ sung hồ sơ theo đúng hợp đồng và yêu cầu của pháp luật, mặc dù có đầy đủ điều kiện để biết và phải biết các tài liệu này. Việc không cung cấp hồ sơ, tài liệu đã trực tiếp dẫn đến thiếu thông tin trong quá trình thẩm định giá của Công ty CPA.
Thứ ba, Tổng Giám đốc Vinamotor - là người được Chủ tịch HĐQT Vinamotor ủy quyền ký ban hành bản công bố thông tin ngày 08/5/2015 về việc thoái vốn cổ phần của Vinamotor tại Công ty ô tô số 2 thông qua đấu giá.
Vinamotor là chủ thể lập, ký và nộp hồ sơ công bố thông tin thoái vốn tại Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và đồng thời tổ chức thực hiện thoái vốn theo Quyết định 51/2014/QĐ-TTg và là bên thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng thẩm định giá và hợp đồng tư vấn bán đấu giá cổ phần nêu trên.
Do đó, việc Vinamotor không tuân thủ các quy định pháp luật về thoái vốn Nhà nước, không thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng là dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ quản lý, sử dụng vốn Nhà nước.
Tuy nhiên, việc chưa xem xét trách nhiệm hình sự các cá nhân liên quan tại Vinamotor là có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm.
Thứ tư, hành vi và trách nhiệm của người đại diện Vinamotor trong việc công bố thông tin. Cáo trạng quy kết ông Nguyễn Thanh Thái “không tham mưu, không báo cáo nhưng vẫn ký ban hành Bản công bố thông tin” là chưa chính xác, bởi ông Nguyễn Thanh Thái không phải là chủ thể tổ chức thoái vốn; không được Chủ tịch HĐQT là người đại diện theo pháp luật của Vinamotor ủy quyền công bố thông tin và không có thẩm quyền công bố thông tin.
Trong khi người ký và chịu trách nhiệm chính về bản công bố thông tin là Tổng Giám đốc Vinamotor và là người được ủy quyền hợp pháp của tổ chức thực hiện thoái vốn.
Ông Thái chỉ ký với tư cách đại diện tổ chức có cổ phiếu được thoái vốn, mang tính phối hợp. Điều này ngay trong cáo trạng cũng xác định ông Thái không tham mưu, không báo cáo, tức là vai trò của ông Thái không phải chủ thể quyết định.
Ngay tại khoản 4.1 Điều 4 Hợp đồng tư vấn bán đấu giá cổ phần số 09/2015/HĐTVTC/SHS.HS.TV, Vinamotor là bên thực hiện và chịu trách nhiệm việc công bố thông tin, ký và lưu giữ các văn bản liên quan đến quá trình thoái vốn.
Trong khi đó việc không xem xét trách nhiệm của các cá nhận tại Vinamotor và người được ủy quyền ký bản công bố thông tin, nhưng lại quy kết cho ông Nguyễn Thanh Thái là xác định sai chủ thể và có dấu hiệu bỏ lọt tội phạm.
Thứ năm, nguyên nhân của thiệt hại và vai trò của Vinamotor trong việc cung cấp hồ sơ thẩm định giá thể hiện, chứng thư thẩm định giá của Công ty CPA không căn cứ Báo cáo tài chính năm 2014, mà chỉ căn cứ Báo cáo tài chính đến 30/9/2014 để làm căn cứ thẩm định giá, mặc dù Phụ lục hợp đồng đã được hai bên ký bổ sung yêu cầu thẩm định giá thời điểm đến 31/12/2014.
Do đó, cơ quan tố tụng cần phải làm rõ thêm báo cáo tài chính có phải là căn cứ duy nhất để thẩm định giá tài sản của doanh nghiệp hay không? Hay báo cáo tài chính chỉ là một trong số những tài liệu, nguồn tài liệu để tham khảo, xem xét trong qúa trình thẩm định giá.
Công ty CPA không yêu cầu Vinamotor bổ sung hồ sơ, cũng không từ chối thẩm định khi thiếu tài liệu-có dấu hiệu vi phạm Luật Giá năm 2012, Nghị định 89/2013/NĐ-CP và Tiêu chuẩn thẩm định giá Việt Nam.
Trách nhiệm cung cấp hồ sơ thuộc về Vinamotor theo quy định khoản 4.1 Điều 4 Hợp đồng dịch vụ thẩm định giá số 140/2014/HĐDV-CPA VIETNAM C&V, ngày 8/12/2014 không thuộc trách nhiệm của ông Nguyễn Thanh Thái. Trường hợp không có đủ hồ sơ, theo Luật Giá và Nghị định 89/2013/NĐ-CP, Công ty CPA có quyền từ chối thẩm định giá.
Tuy nhiên, việc này chưa được điều tra đầy đủ về mối quan hệ nhân quả giữa hành vi không cung cấp hồ sơ của Vinamotor với hậu quả thất thoát vốn Nhà nước, mà lại quy kết trách nhiệm cho ông Thái là thiếu khách quan, chưa đúng chủ thể vi phạm.
Thứ sáu, về trách nhiệm của Công ty CPA khi phát hành chứng thư thẩm định giá chỉ căn cứ vào báo cáo tài chính của Công ty ô tô số 2 đến 30/9/2014 mà không sử dụng báo cáo tài chính đến ngày 31/12/2014 theo Phụ lục hợp đồng đã được hai bên ký kết.
Về phương pháp thẩm định, Công ty CPA ghi áp dụng phương pháp giá trị thị trường nhưng không xác định theo giá thị trường mà giữ nguyên giá trị đầu tư ban đầu của Công ty ô tô số 2 ở Công ty vận tải số 2 Lạng Sơn.
Về nghĩa vụ yêu cầu cung cấp tài liệu, Công ty CPA biết hoặc buộc phải biết thiếu tài liệu, hồ sơ liên quan đến đầu tư của Công ty ô tô số 2 tại Công ty vận tải số 2 Lạng Sơn, không đảm bảo cho việc thẩm định giá nhưng vẫn thẩm định, không yêu cầu bổ sung, không từ chối thẩm định mà vẫn phát hành Chứng thư thẩm định giá.
Hành vi này dẫn đến việc làm thấp giá trị cổ phiếu của Công ty ô tô số 2, gây thất thoát hơn 16 tỉ đồng, có dấu hiệu của tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” theo Điều 360 BLHS, hoặc đồng phạm gây thất thoát, lãng phí.
Thứ bảy, về Kết luận định giá tài sản số 101/KL-HĐĐGTS ngày 14/5/2024, cơ quan tố tụng sử dụng căn cứ vào Chứng thư thẩm định giá số 6/2024/RSMHN-CTTĐG ngày 04/5/2024 của Công ty RSM.
Tuy nhiên, trong hồ sơ vụ án không thấy có báo cáo thẩm định giá và chứng thư thẩm định giá nêu trên nên không có cơ sở để kiểm tra phương pháp, giả định và dữ liệu định giá để làm sáng tỏ nội dung kết luận định giá tài sản và những tình tiết cần thiết…
Từ những phân tích trên, luật sư đề nghị Tòa án yêu cầu bổ sung đầy đủ hồ sơ thẩm định giá của Công ty RSM để bảo đảm đánh giá khách quan, toàn diện vụ án. Ngoài ra, ông cũng đề nghị trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung, làm rõ trách nhiệm pháp lý có dấu hiệu vi phạm pháp luật của các cá nhân tại Vinamotor và Công ty CPA… tránh sự hoài nghi của dư luận cho rằng trong vụ án còn có người khác thực hiện hành vi phạm tội chưa được xử lý.
