Hoạt động luật sư gắn chặt với hệ thống pháp luật, đòi hỏi tính chuyên môn cao, tính độc lập nghề nghiệp và cơ chế quản lý phù hợp. Tuy nhiên, gần đây có những ý kiến đề xuất giao quyền cho cấp xã kiểm tra hoạt động luật sư. Đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng, bởi nếu áp dụng không phù hợp có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của nghề luật sư cũng như hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Ảnh minh hoạ. Nguồn: Internet.
Trước hết, cần khẳng định rằng hoạt động luật sư là một lĩnh vực chuyên môn đặc thù, liên quan trực tiếp đến pháp luật, tố tụng và quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức.Việc quản lý luật sư hiện nay được thực hiện thông qua hệ thống cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tổ chức nghề nghiệp luật sư. Cụ thể, Bộ Tư pháp và Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố là cơ quan quản lý nhà nước, trong khi Liên đoàn Luật sư Việt Nam và các Đoàn Luật sư địa phương thực hiện chức năng tự quản nghề nghiệp. Cơ chế này vừa bảo đảm sự quản lý thống nhất của Nhà nước, vừa bảo đảm tính độc lập của nghề luật sư.
Nếu giao quyền cho cấp xã kiểm tra hoạt động luật sư, sẽ nảy sinh nhiều vấn đề về tính phù hợp và hiệu quả. Trước hết là vấn đề chuyên môn. Cán bộ cấp xã chủ yếu thực hiện công tác quản lý hành chính ở cơ sở, phạm vi công việc rộng nhưng am hiểu về hoạt động hành nghề luật sư chưa cao. Trong khi đó, hoạt động của luật sư liên quan đến các quy định pháp luật phức tạp như tố tụng hình sự, dân sự, kinh doanh thương mại, đầu tư, sở hữu trí tuệ... Việc kiểm tra, đánh giá hoạt động nghề nghiệp luật sư đòi hỏi kiến thức pháp lý sâu và hiểu biết về chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp luật sư. Nếu thiếu nền tảng chuyên môn cần thiết, việc kiểm tra dễ mang tính hình thức, thậm chí dẫn đến nhận định sai lệch.
Bên cạnh đó, giao quyền kiểm tra cho cấp xã còn có thể làm phát sinh nguy cơ can thiệp hành chính không cần thiết vào hoạt động nghề nghiệp của luật sư. Một trong những nguyên tắc quan trọng của nghề luật sư là tính độc lập khi hành nghề. Luật sư phải có quyền bảo vệ thân chủ, đưa ra quan điểm pháp lý một cách khách quan, không chịu sức ép từ các cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân không có thẩm quyền chuyên môn. Nếu cơ chế kiểm tra được mở rộng xuống cấp xã - nơi có mối quan hệ xã hội gần gũi, phức tạp- thì nguy cơ phát sinh những tác động không phù hợp đối với luật sư là điều khó tránh khỏi.
Thực tế cũng cho thấy, trong nhiều trường hợp, chính quyền cấp xã không phải là chủ thể hiểu rõ nhất các quy định về tổ chức và hoạt động của luật sư. Ngay cả trong hệ thống quản lý hiện nay, việc xử lý vi phạm nghề nghiệp của luật sư thường phải thông qua quy trình chặt chẽ, có sự tham gia của đoàn luật sư và cơ quan quản lý tư pháp.
Điều này nhằm bảo đảm tính khách quan, tránh việc đánh giá tùy tiện hoặc thiếu căn cứ. Nếu mở rộng quyền kiểm tra xuống cấp xã mà không có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, có thể làm rối thêm hệ thống quản lý, thay vì nâng cao hiệu quả.
Một khía cạnh khác cần được lưu ý là mục tiêu cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy.Nhà nước đang hướng tới việc giảm bớt các thủ tục, giảm sự chồng chéo trong quản lý.
Trong bối cảnh đó, việc bổ sung thêm một tầng kiểm tra đối với luật sư ở cấp xã có thể dẫn đến tình trạng "nhiều cửa quản lý", gây phiền hà không cần thiết cho hoạt động hành nghề. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến luật sư mà còn tác động gián tiếp đến người dân và doanh nghiệp - những đối tượng cần tiếp cận dịch vụ pháp lý một cách thuận lợi.
Thay vì giao quyền kiểm tra cho cấp xã, giải pháp phù hợp hơn là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý tư pháp và tổ chức nghề nghiệp luật sư. Sở Tư pháp và các đoàn luật sư địa phương có thể tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, đồng thời nâng cao chất lượng giám sát nội bộ của tổ chức nghề nghiệp. Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, xây dựng cơ sở dữ liệu về luật sư và tổ chức hành nghề để việc giám sát được minh bạch, hiệu quả hơn.
Ngoài ra, nếu chính quyền cơ sở phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động của luật sư trên địa bàn, có thể thực hiện chức năng phản ánh, kiến nghị lên cơ quan có thẩm quyền như Sở Tư pháp hoặc đoàn luật sư. Cơ chế này vừa bảo đảm sự tham gia của chính quyền địa phương trong quản lý trật tự xã hội, vừa không làm vượt quá thẩm quyền chuyên môn của cấp xã.
Có thể nói, quản lý nhà nước đối với hoạt động luật sư cần dựa trên nguyên tắc chuyên nghiệp, thống nhất và tôn trọng tính độc lập nghề nghiệp. Việc giao quyền kiểm tra cho cấp xã tuy xuất phát từ mong muốn tăng cường quản lý ở cơ sở, nhưng nếu không cân nhắc kỹ sẽ dẫn đến nhiều hệ lụy. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần đánh giá toàn diện, lắng nghe ý kiến của giới luật sư và chuyên gia pháp lý trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến cơ chế quản lý nghề luật sư.
Trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, luật sư không chỉ là người cung cấp dịch vụ pháp lý mà còn là lực lượng góp phần bảo vệ công lý và thúc đẩy sự minh bạch của hệ thống pháp luật. Do đó, mọi chính sách quản lý đối với nghề luật sư cần được thiết kế một cách thận trọng, khoa học và phù hợp với đặc thù của nghề nghiệp này. Chỉ khi đó, hệ thống pháp lý mới vận hành hiệu quả và quyền lợi hợp pháp của người dân mới được bảo đảm một cách đầy đủ.
Luật sư NGUYỄN THẮNG CẢNH
