Nhiều người coi việc nhận một Biên bản Vi phạm Giao thông là sự phiền toái, nhưng nó là sương máu đấu tranh hàng hàng năm của nhân loại, cũng như thành quả đấu tranh đánh đuổi chế độ thực dân Anh tại Mỹ.
Ảnh minh họa. Nguồn: Internet.
Dưới góc độ luật học, mỗi phiên tòa giao thông là một bộ phim về hiến pháp đầy sống động, rất nhiều quyền hiến định của người dân được áp dụng, từ Tu chính Án thứ 4 tới 14 của Hiến pháp. Một bộ phim về cuộc chiến giữ một bên là nhân dân và bên kia là Chính quyền với quyền lực và tài lực vô hạn.
1. Quyền Hiến định thứ nhất: Quyền bất khả xâm phạm (Tu chính án thứ 4)
Mọi vụ việc giao thông đều bắt đầu bằng việc dừng xe. Theo Tu chính án thứ 4, công dân có quyền được bảo vệ khỏi "những cuộc khám xét và thu giữ/bắt giữ tùy tiện".
Cảnh sát không thể dừng xe bạn chỉ vì thích là chặn. Họ phải có nghi ngờ hợp lý (Reasonable Suspicion) về một hành vi vi phạm (như là thấy xe xiêu vẹo, từ đó có nghi ngờ là tài xế uống rược bia). Nếu việc dừng xe ban đầu là sai luật, mọi bằng chứng thu được sau đó (như kết quả đo nồng độ cồn) sẽ bị coi là "Bông Trái của cây độc" (Fruit of the Poisonous Tree) và bị loại bỏ khỏi vụ kiện.
Ví dụ: Trong khu dân cư của vị cảnh sát, có nhiều người gốc Á thường tụ tập hát ka-ra-ô-kê nhiều khiến khu dân cư thường ồn ào huyên náo. Một hôm đang tuần tra, vị cảnh sát này thấy một ông người Việt lái xe, ghét quá bắt dừng xe để dằn mặt dân Á châu. Tuy nhiên, khi dừng xe lại, mở cửa sổ ra thì lại nghe mùi rượu nặng quá. Thế là anh Cảnh sát tiến hành thử nồng độ cồn, phát hiện độ cồn trong hơi thở quá mức, lập hồ sơ đưa qua tòa. Kết quả, hủy án!!
Hơn nữa, nếu qua vụ chặn xe này, mà có phát hiện thêm các bằng chứng đủ để truy tố hình sự, thì các bằng chứng này cũng bị loại vì bằng chứng này là bông trái của cây độc!
2. Quyền Hiến định thứ hai: Quyền Tài sản và Đúng Quy trình (Due Process)
Khi bạn bị phạt tiền, đồng nghĩa với việc nhà nước đang tìm cách tước đoạt Tài sản (Property Right) của bạn. Tu chính án thứ 5 và thứ 14 quy định rằng điều này chỉ được phép xảy ra thông qua một Quy trình Tố tụng Công bằng, Bình đẳng và Đúng luật (Due Process).
Quy trình này bao gồm: Bạn phải được thông báo về cáo buộc (Biên bản Vi phạm) và có cơ hội được trình bày trước một thẩm phán khách quan. Nếu thiết bị đo tốc độ của cảnh sát không được bảo trì, kiểm định định kỳ, việc dùng nó để phạt bạn sẽ vi phạm nguyên tắc công bằng của Due Process.
3. Quyền Hiến định thứ ba: Quyền im lặng (Tu chính án thứ 5 )
"Mọi lời bạn nói đều có thể được dùng để chống lại bạn". Tại tòa, bạn có quyền không tự buộc tội (Self-Incrimination). Bạn có quyền không làm chứng chống lại chính mình. Thẩm phán không được phép suy luận rằng bạn "có lỗi" chỉ vì bạn chọn giữ im lặng. Đây là rào cản ngăn chặn việc ép cung hoặc tự thú dưới áp lực.
4. Quyền Hiến định thứ tư: Quyền Đối chất/Confrontational Clause (Tu chính án thứ 6)
Đây là "trọng tâm" của sự minh bạch tại tòa án, xuất phát từ Tu chính Án thứ 6
Bạn có quyền đối mặt và thẩm vấn người cáo buộc mình. Nếu viên cảnh sát lập biên bản không xuất hiện, quyền đối chất của bạn bị vi phạm, và thông thường vụ việc sẽ bị bác bỏ. Bạn có quyền chất vấn về tầm quan sát của cảnh sát lúc đó, trí nhớ và sự chính xác của họ.
5. Quyền Hiến định thứ năm: Quyền có Luật sư (cũng Tu chính án thứ 6 )
Bạn luôn có quyền thuê Luật sư để đại diện mình, đảm bảo cán cân quyền lực cân bằng giữa một cá nhân nhỏ bé và bộ máy nhà nước tinh vi.
6. Quyền Hiến định thứ sáu. Quyền Không bị Trừng trị Quá đáng (Tu chính án thứ 8 )
Ngay cả khi bạn thua, Hiến pháp vẫn bảo vệ bạn. Tu chính án thứ 8 cấm các hình phạt “Dã man và Quái đản" (Crual & Unussual Purnishments) cũng như các mức phạt tiền quá đáng (Excessive Fines).
Một lỗi vượt đèn đỏ thông thường không thể bị phạt 5,000 USD hoặc đi tù vài tháng. Mức phạt phải tương xứng với mức độ vi phạm để đảm bảo tính nhân văn của hệ thống pháp luật.
Tóm lại, Hiến pháp là lá chắn thép để bảo vệ người yếu thế.
Phiên tòa giao thông không chỉ đơn thuần là việc nộp tiền phạt. Đó là nơi các quyền Hiến định được thực thi để đảm bảo Chính phủ phải tuân thủ luật chơi giống như cách họ yêu cầu công dân tuân thủ luật giao thông. Khi hiểu rõ những điều khoản này, bạn không chỉ là một tài xế đang tranh luận với nhà nước, mà là một công dân đang bảo vệ nền tảng của tự do của mình và của xã hội.
Luật sư NGUYỄN DUY PHƯƠNG
