Đây không đơn thuần là một mô hình thí điểm tại một địa bàn cụ thể, mà là sự thể hiện sinh động, cụ thể và sâu sắc nhất của mối quan hệ biện chứng giữa lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học với thực tiễn phát triển sinh động tại cấp cơ sở - nơi gần dân nhất, sát dân nhất và trực tiếp phục vụ nhân dân. Đồng thời, đây cũng là minh chứng rõ nét cho mối quan hệ biện chứng giữa “dấu ấn nhiệm kỳ” với “tư duy nhiệm kỳ” đúng đắn, khoa học, cách mạng, chiến lược và hướng tới lợi ích lâu dài của nhân dân, dân tộc, góp phần kiến tạo những giá trị bền vững, vượt thời gian trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
Ảnh minh họa. Nguồn: VOV.
Từ góc nhìn lý luận chính trị, chủ nghĩa xã hội mà Đảng ta lựa chọn là xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; là xã hội mà con người được giải phóng khỏi áp bức, bóc lột, được phát triển toàn diện và làm chủ xã hội, làm chủ vận mệnh của mình. Việc đưa 8 đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa (theo các văn kiện Đảng) xuống cấp phường, xã một cách cụ thể, có thể đo lường, kiểm chứng và lan tỏa chính là cách làm sáng tạo, kịp thời, khoa học và cách mạng, giúp cụ thể hóa khát vọng phát triển đất nước đến năm 2045 - thời điểm có thể kết thúc giai đoạn quá độ lên chủ nghĩa xã hội, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ. Ý tưởng này xuất phát từ tầm nhìn xa rộng, sâu sắc của người đứng đầu Đảng, Nhà nước, nhấn mạnh việc xây dựng “hình mẫu nhỏ của tương lai Việt Nam” ngay từ cấp cơ sở. Đó là nơi mà các giá trị xã hội chủ nghĩa không còn là khái niệm trừu tượng mà trở thành hiện thực sinh động trong đời sống hàng ngày của nhân dân: một không gian phát triển kinh tế - xã hội toàn diện, nơi người dân vừa sinh sống, vừa làm việc, tạo thu nhập ngay tại chỗ, được chăm lo toàn diện về học hành, y tế, việc làm, môi trường sống an toàn, văn minh, xanh - sạch - đẹp và được thực sự làm chủ xã hội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhiều lần gợi ý trực tiếp với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội (từ phiên làm việc ngày 30/3/2026 và tiếp tục khẳng định tại buổi tiếp xúc cử tri ngày 04/5/2026) về việc chọn một phường hoặc xã tiên tiến để cải tạo, nâng cấp, hoặc xây dựng mới một phường với quy mô dân số khoảng 500.000 - 1 triệu người. Tại đây, cần ưu tiên những gì tốt nhất: hạ tầng đồng bộ từ ngầm đến nổi, trường học thông minh, bệnh viện hiện đại, không gian công cộng chất lượng cao, đô thị thông minh, nghiên cứu ứng dụng sản xuất tự động hóa và chuyển đổi số để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Đây chính là cách để Hà Nội - trái tim của cả nước - đi đầu làm mẫu, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ cho toàn quốc, khẳng định vai trò tiên phong của Thủ đô trong sự nghiệp đổi mới.
Thực tiễn triển khai những ngày qua đã cho thấy sức sống mãnh liệt và sức lan tỏa sâu rộng của chủ trương này. Chỉ trong thời gian ngắn, UBND TP. Hà Nội đã ban hành Quyết định 2049/QĐ-UBND ngày 20/4/2026 thành lập Tổ công tác xây dựng mô hình “Xã/Phường Chủ nghĩa xã hội gắn với con người Xã hội chủ nghĩa” giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. Đến ngày 05/5/2026, tại phiên họp thường kỳ, UBND Thành phố đã xem xét Dự thảo Đề án triển khai thí điểm (65 trang, gồm 3 phần chính và 5 phụ lục) với 8 nội dung cốt lõi (trụ cột) và hệ thống 54 tiêu chí lượng hóa cụ thể, bao quát toàn diện các lĩnh vực: Xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, phát triển hạ tầng và không gian sống thông minh, phát triển kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội, phát triển văn hóa - con người, xây dựng môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh, thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Hai tiêu chí tổng hợp quan trọng nhất là chỉ số hạnh phúc và mức độ hài lòng của người dân - thước đo chân thực, khoa học và nhân văn nhất cho một mô hình “không chỉ là nơi cư trú mà phải là không gian phát triển kinh tế - xã hội”, như Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng đã nhấn mạnh. Thành phố đang khẩn trương nghiên cứu, xin ý kiến Trung ương để đảm bảo thống nhất quan điểm, lựa chọn địa bàn thí điểm có tính đại diện cao, khả năng lan tỏa mạnh và cam kết chính trị vững chắc. Đó chính là minh chứng sống động cho một tư duy nhiệm kỳ khoa học, trách nhiệm lịch sử, không chạy theo thành tích bề nổi, ngắn hạn mà hướng tới giá trị bền vững, vì dân tộc và tương lai lâu dài.
Ý tưởng này đã nhận được sự đồng tình rộng rãi, nhiệt thành từ dư luận xã hội, các nhà khoa học, chuyên gia và nhân dân. Nhiều ý kiến đánh giá cao tính chiến lược, tính sáng tạo và tính khả thi của chủ trương: không chỉ góp phần hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước ở cấp cơ sở mà còn tạo động lực mạnh mẽ để nhân rộng kinh nghiệm trên toàn quốc. Nếu thành công, mô hình sẽ trở thành “hình mẫu” sống động cụ thể hóa đường lối xã hội chủ nghĩa, củng cố thêm niềm tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước, đồng thời khẳng định vai trò tiên phong, gương mẫu của Thủ đô Hà Nội - trái tim của cả nước - trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Tuy nhiên, như mọi bước đi đổi mới sáng tạo, chủ trương này cũng đòi hỏi sự nhìn nhận toàn diện, khách quan và tinh thần trách nhiệm xây dựng cao. Trước mắt, việc lựa chọn địa bàn thí điểm phù hợp, huy động nguồn lực (kết hợp ngân sách nhà nước với xã hội hóa), xây dựng cơ chế chính sách đặc thù và phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành cần được thực hiện thận trọng, khoa học, có tính khả thi cao để tránh áp đặt máy móc hoặc hình thức. Lâu dài hơn, thách thức lớn nhất nằm ở việc duy trì tính bền vững của mô hình: làm sao để các tiêu chí không chỉ dừng lại ở đo lường ngắn hạn mà thực sự tạo nên sự thay đổi hệ thống, toàn diện; làm sao để cơ chế chính sách linh hoạt, phù hợp với đa dạng điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa bàn; và đặc biệt làm sao để huy động sự tham gia thực chất, rộng rãi của nhân dân, biến mô hình thành sản phẩm chung của ý Đảng, lòng dân. Những góp ý chân thành này xuất phát từ tinh thần trách nhiệm xây dựng, nhằm giúp chủ trương ngày càng vững chắc, hiệu quả và có sức sống lâu dài.
Để biến những thách thức thành động lực, cần khẩn trương thể chế hóa chủ trương này bằng pháp luật và cơ chế cụ thể, gắn chặt lý luận với thực tiễn. Trước hết, phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về cán bộ, công chức theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XIII) và các văn kiện Đại hội XIV, bổ sung tiêu chí đánh giá dài hạn (10 - 15 năm) đối với người đứng đầu cấp phường, xã, đồng thời quy định rõ “trách nhiệm liên đới sau nhiệm kỳ” đối với những quyết định lớn gây hậu quả hệ thống. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế đặc thù cho mô hình thí điểm tại Hà Nội - như ưu tiên ngân sách trung ương, xã hội hóa nguồn lực, thí điểm một số chính sách vượt trội về đất đai, đầu tư công và chuyển đổi số - để tạo “hình mẫu” thực tiễn sống động. Về công tác cán bộ, phải đổi mới mạnh mẽ chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nhấn mạnh “tư duy lịch sử”, “tư duy phát triển bền vững” và “tư duy vì dân”, kết hợp chặt chẽ luân chuyển cán bộ khoa học với cơ chế “có lên, có xuống”. Đặc biệt, cần phát huy dân chủ cơ sở, lấy nhân dân làm trung tâm: xây dựng cơ chế giám sát, phản biện của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân thông qua nền tảng số, bảo đảm mọi tiêu chí đều xuất phát từ ý nguyện và sự hài lòng thực sự của người dân. Những giải pháp này không chỉ góp phần củng cố “dấu ấn nhiệm kỳ” mà còn tạo nền tảng vững chắc để nhân rộng mô hình trên toàn quốc, biến mỗi phường, xã Xã hội chủ nghĩa thành “hình mẫu nhỏ” của tương lai Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Với tinh thần “thận trọng nhưng không chậm trễ”, như các chuyên gia và lãnh đạo Hà Nội đã nhấn mạnh, việc triển khai thí điểm cần gắn liền với tổng kết thực tiễn thường xuyên, kịp thời hoàn thiện cơ chế, chính sách để nhân rộng. Cụ thể, cần xây dựng hệ thống đánh giá dựa trên dữ liệu lớn (big data) và chuyển đổi số để theo dõi dài hạn tác động của 54 tiêu chí, đảm bảo tính khách quan, minh bạch và loại bỏ tư duy nhiệm kỳ ngắn hạn. Đồng thời, sau giai đoạn thí điểm tại Hà Nội, phải nhanh chóng tổng kết, rút kinh nghiệm, hoàn thiện Đề án quốc gia để nhân rộng theo nguyên tắc “lấy điểm làm mặt”, ưu tiên các địa bàn có điều kiện tương đồng, góp phần cụ thể hóa đường lối Đại hội XIV về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh. Đây chính là cách để chủ trương không chỉ dừng lại ở một mô hình thí điểm mà trở thành động lực mạnh mẽ, lan tỏa toàn diện, khẳng định sức sống của chủ nghĩa xã hội khoa học trong điều kiện mới. Đó chính là cách tốt nhất để mỗi nhiệm kỳ không chỉ để lại những công trình bề nổi mà còn khắc họa nên những dấu ấn chiến lược, mang tính lịch sử, vượt thời gian. Ý tưởng xây dựng phường, xã Xã hội chủ nghĩa chính là minh chứng sinh động và thuyết phục nhất cho một tư duy lãnh đạo khoa học, cách mạng, luôn lấy dân làm gốc, vì dân tộc làm trọng, vì hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu cao nhất.
Trong giai đoạn đất nước đang hội tụ niềm tin, trí tuệ và khát vọng vươn mình mạnh mẽ, chủ trương này chắc chắn sẽ trở thành một trong những dấu ấn quan trọng, nổi bật của nhiệm kỳ, góp phần đưa Việt Nam vững bước tiến lên trên con đường xã hội chủ nghĩa, thực hiện thành công khát vọng dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh vào giữa thế kỷ XXI.
LÊ HÙNG
Học viện Chính trị khu vực 1.
